فیتوشیمی (استخراج، شناسایی و اندازه گیری مواد موثره)
حسین احمدی؛ محمدرضا فتاحی مقدم؛ ذبیح اله زمانی؛ مجید شکرپور؛ محمدرضا مرشدلو
چکیده
سابقه و هدف: آویشن دنایی (Thymus daenensis) یکی از گیاهان دارویی بومی ایران است که به‌دلیل محتوای بالای تیمول و اسانس، از اهمیت ویژه‌ای در صنایع دارویی و عطرسازی برخوردار است. یکی از راهکارهای نوین برای بهبود تحمل گیاهان به تنش‌های محیطی، استفاده از نانوذرات به‌عنوان الیسیتورهای زیستی است. نانوسیلیکون و نانوسلنیوم ازجمله نانوذراتی هستند ...
بیشتر
سابقه و هدف: آویشن دنایی (Thymus daenensis) یکی از گیاهان دارویی بومی ایران است که به‌دلیل محتوای بالای تیمول و اسانس، از اهمیت ویژه‌ای در صنایع دارویی و عطرسازی برخوردار است. یکی از راهکارهای نوین برای بهبود تحمل گیاهان به تنش‌های محیطی، استفاده از نانوذرات به‌عنوان الیسیتورهای زیستی است. نانوسیلیکون و نانوسلنیوم ازجمله نانوذراتی هستند که می‌توانند با تأثیر بر مسیرهای فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی، تحمل گیاه را به تنش‌ها افزایش داده و عملکرد آن را بهبود ببخشند. این پژوهش با هدف بررسی تأثیر تیمار ترکیبی نانوسیلیکون و نانوسلنیوم بر صفات عملکردی، فیتوشیمیایی و فیزیولوژیکی آویشن دنایی تحت شرایط تنش کم‌آبی انجام شد.مواد و روش‌ها: این پژوهش در قالب طرح اسپلیت پلات بر مبنای بلوک‌های کامل تصادفی (RCBD) در مزرعه‌ای تحقیقاتی اجرا شد. فاکتورهای آزمایشی شامل دو سطح تنش آبی (شاهد و قطع آبیاری قبل از گلدهی) و پنج غلظت نانوالیسیتورهای ترکیبی سیلیکون و سلنیوم (۰، ۱۰، ۲۰، ۴۰ و ۶۰ میلی‌گرم بر لیتر) بودند. صفات عملکردی (ماده خشک، اسانس و تیمول)، غلظت عناصر معدنی (نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم، منیزیم و آهن) و شاخص‌های فیزیولوژیکی (کلروفیل، مالون‌دی‌آلدهید و پراکسید هیدروژن) اندازه‌گیری شدند. برای بررسی روند تغییرات و مدلسازی داده‌ها، از روش‌های تحلیل رگرسیون چندمتغیره و شبکه عصبی مصنوعی استفاده گردید.نتایج: نتایج نشان داد که تنش کم‌آبی باعث کاهش معنی‌دار عملکرد ماده خشک، اسانس و تیمول شد، به‌طوری‌که در برداشت دوم شدت کاهش بیشتر بود. کاربرد نانوالیسیتورها تأثیر مثبتی بر برخی صفات عملکردی داشت، به‌ویژه در غلظت ۱۰ میلی‌گرم بر لیتر، که موجب افزایش ۱۸ درصدی ماده خشک شد. با این حال، در غلظت‌های بالاتر از ۲۰ میلی‌گرم بر لیتر، آٍثار معکوسی مشاهده شد و عملکرد کاهش یافت. از نظر غلظت عناصر معدنی، کاربرد نانوالیسیتورها باعث افزایش جذب عناصر نیتروژن، فسفر، کلسیم، منیزیم و آهن شد، در حالی که پتاسیم در شرایط تنش تغییر چندانی نداشت. در بررسی شاخص‌های فیزیولوژیکی، تنش کم‌آبی باعث افزایش مالون‌دی‌آلدهید و پراکسید هیدروژن شد که نشان‌دهنده افزایش استرس اکسیداتیو بود. با این حال، تیمار ۱۰ میلی‌گرم بر لیتر نانوالیسیتورها محتوای پراکسیدهیدروژن را در شرایط تنش قطع‌آبیاری کاهش داد. مدل شبکه عصبی مصنوعی نسبت به رگرسیون‌های چندمتغیره عملکرد بهتر و انحراف استاندارد پایین‌تری داشت و ضریب تبیین (R²) آن برای پیش‌بینی عملکرد اسانس و تیمول بیش از ۹۵ درصد بود. نتایج مدلسازی نشان داد که شبکه‌های عصبی مصنوعی به عنوان یکی از رهیافت‌های هوش مصنوعی دقت بیشتری نسبت به شش مدل رگرسیونی رایج دیگر داشت.نتیجه‌گیری: به‌طور کلی، یافته‌های این مطالعه در محدوده شرایط آزمایشی (یک منطقه جغرافیایی و یک فصل رشد) نشان داد که کاربرد نانوسیلیکون و نانوسلنیوم می‌تواند تأثیر مثبتی بر برخی صفات عملکردی و فیزیولوژیکی آویشن دنایی داشته باشد، اما این اثرها به غلظت مصرفی و شرایط تنش بستگی دارد. در شرایط کم‌آبی، غلظت ۱۰ میلی‌گرم بر لیتر بهترین نتیجه را در بهبود عملکرد و کاهش استرس اکسیداتیو داشت. همچنین، نتایج کسب شده جایگزینی مدل‌های رایج رگرسیونی با شبکه‌های عصبی را برای پیش‌بینی عملکرد محصولات کشاورزی در مطالعات تیماری مختلف تنش و الیسیتور پیشنهاد می‌نماید. در واقع استفاده از مدلسازی شبکه عصبی مصنوعی به‌عنوان یک ابزار پیش‌بینی قدرتمند، امکان بهینه‌سازی تیمارهای زراعی برای افزایش بهره‌وری گیاهان دارویی را فراهم می‌کند. با توجه به یافته‌های این تحقیق، استفاده از نانوسیلیکون و نانوسلنیوم در دوزهای مناسب می‌تواند به‌عنوان رویکردی مفید برای بهبود عملکرد گیاهان دارویی در شرایط تنش خشکی مورد توجه قرار گیرد. با این حال، تعمیم‌پذیری این نتایج نیازمند تکرار آزمایش در اقلیم‌ها و دوره‌های رشد مختلف است. بررسی‌های گسترده‌تر برای درک دقیق سازوکارهای عمل این نانوذرات در سطح فیزیولوژیکی و مولکولی و به‌ویژه ارزیابی جامع اثر بلندمدت آنها بر سلامت خاک و محیط‌زیست، پیش از هرگونه توصیه عملی در مقیاس وسیع، کاملاً ضروریست.
بیوتکنولوژی
آرمان حق نظری؛ محمدرضا عظیمی؛ علی عمارلو
چکیده
سابقه و هدف: باریجه (Ferula gummosa Boiss.) گیاهی چندساله از خانواده چتریان و بومی ایران است. این گیاه، علاوه بر ارزش دارویی، در صنایع آرایشی و بهداشتی و جواهرسازی کاربرد دارد. یکی از مشکلات عمده در رشد این گیاه، دوره خواب طولانی بذر است که در شرایط طبیعی تا ۹ ماه به طول می‌انجامد. این موضوع، همراه با برداشت بی‌رویه، موجب شده است باریجه در طبیعت ...
بیشتر
سابقه و هدف: باریجه (Ferula gummosa Boiss.) گیاهی چندساله از خانواده چتریان و بومی ایران است. این گیاه، علاوه بر ارزش دارویی، در صنایع آرایشی و بهداشتی و جواهرسازی کاربرد دارد. یکی از مشکلات عمده در رشد این گیاه، دوره خواب طولانی بذر است که در شرایط طبیعی تا ۹ ماه به طول می‌انجامد. این موضوع، همراه با برداشت بی‌رویه، موجب شده است باریجه در طبیعت در معرض خطر انقراض قرار گیرد. هدف این آزمایش، غلبه بر خواب بذر باریجه با استفاده از روش کشت جنین، شناسایی بهترین اکوتیپ از نظر پاسخ به کشت بافت و بررسی اثر غلظت‌های مختلف تنظیم‌کننده‌های رشد بر کالوس‌زایی و باززایی کالوس‌ها، بهمنظور بهینه‌سازی ریزازدیادی و تولید انبوه باریجه بود.مواد و روش‌ها: ابتدا چهار اکوتیپ باریجه از سه شهرستان کاشان، آباده و خلخال جمع‌آوری شد. بهمنظور بررسی درصد و سرعت جوانه‌زنی، جنین بذرها در شرایط استریل جدا و در محیط کشت موراشیگ و اسکوگ (MS) کشت و به‌مدت یک ماه در اتاقک رشد نگهداری شدند تا گیاهچه تولید شود. همچنین، برای بررسی کالوس‌زایی این اکوتیپ‌ها، از ریشه گیاهچه‌های حاصل از کشت جنین ریزنمونه تهیه شد. این ریزنمونه‌ها در محیط MS حاوی ۱ و 1.5 میلی‌گرم در لیتر اسید ایندول استیک (IAA) و ۳ و ۵ میلی‌گرم در لیتر اسید نفتالین استیک (NAA) کشت شدند و تا زمان تشکیل کالوس، در انکوباتور و دمای ۲۰ درجه سانتی‌گراد نگهداری گردیدند. کالوس‌های تشکیل‌شده از نظر اندازه و وزن مقایسه شدند. در مرحله بعد، بهمنظور باززایی، بهترین کالوس‌ها در محیط MS حاوی ۲، ۴ و ۸ میلی‌گرم در لیتر کینتین (KIN) کشت و پس از دو ماه با یکدیگر مقایسه شدند.نتایج: نتایج کشت جنین نشان داد که اکوتیپ‌های کاشان، بیشترین درصد و سرعت جوانه‌زنی را داشتند. همچنین، کشت جنین روش مناسبی برای غلبه بر خواب بذر باریجه بود و با استفاده از آن، طی یک ماه گیاهچه‌های مناسبی تشکیل شدند. در مرحله کالوس‌زایی، بهترین کالوس‌ها در محیط حاوی ۵ میلی‌گرم در لیتر NAA و در اکوتیپ کاشان به‌دست آمدند. در مرحله باززایی نیز در ۴۲ درصد کالوس‌ها اندام‌زایی مشاهده شد و محیط حاوی ۴ میلی‌گرم در لیتر KIN بهترین نتایج را نشان داد. همچنین، ۵۳ درصد کالوس‌ها به رشد خود ادامه دادند و توده سلولی بزرگ‌تری ایجاد کردند. در این مرحله نیز بهترین اکوتیپ متعلق به شهرستان کاشان بود.نتیجه‌گیری: نتایج این آزمایش نشان داد که استفاده از روش‌های کشت بافت برای تکثیر این گیاه ارزشمند مناسب است و موجب شکستن دوره خواب طولانی باریجه، که در شرایط طبیعی تا ۹ ماه به طول می‌انجامد، می‌شود. همچنین، باریجه در کالوس‌زایی و باززایی نتایج مناسبی نشان داد؛ بنابراین، می‌توان از روش‌های کشت بافت بهمنظور تولید انبوه این گیاه و کاهش طول دوره رشد آن استفاده کرد. در این آزمایش، اکوتیپ‌های منطقه کاشان در مراحل کشت جنین، کالوس‌زایی و باززایی بهترین نتایج را نشان دادند.
به‌زراعی و به‌نژادی
نجمه هادی؛ فائزه دریایی؛ مهدی یحیی زاده؛ سمانه اسدی صنم
چکیده
سابقه و هدف: مطالعه فنولوژی برای تنظیم برنامه‌های مدیریتی به‌زراعی، تولید و به‌نژادی گیاهان حائز اهمیت فراوان است. پونه‌سا (Nepeta L.) یکی از بزرگ‌ترین جنس‌های تیره نعناع و ایران یکی از خواستگاه‌های اصلی آن است. باتوجه به اهمیت این جنس و فعالیت‌های بیولوژیک گزارش‌شده از متابولیت‌های ثانویه آن، مطالعات مختلف روی موجودی ژرم‌پلاسم ...
بیشتر
سابقه و هدف: مطالعه فنولوژی برای تنظیم برنامه‌های مدیریتی به‌زراعی، تولید و به‌نژادی گیاهان حائز اهمیت فراوان است. پونه‌سا (Nepeta L.) یکی از بزرگ‌ترین جنس‌های تیره نعناع و ایران یکی از خواستگاه‌های اصلی آن است. باتوجه به اهمیت این جنس و فعالیت‌های بیولوژیک گزارش‌شده از متابولیت‌های ثانویه آن، مطالعات مختلف روی موجودی ژرم‌پلاسم کشور از این جنس بهمنظور کاربرد آینده در برنامه‌های به‌نژادی و به‌زراعی آن مهم است. این پژوهش به بررسی تنوع فنولوژیک و سرعت تشکیل بخش زایشی برون‌رویشگاهی 21 جمعیت از گونه N. kotschyi، گونه منتخب برای اصلاح و کشت براساس میزان و دفعات تولید سرشاخه گلدار و کمیت و کیفیت ترکیبات فیتوشیمیایی (اسانس و ترکیبات فنولیک)، می‌پردازد.
مواد و روش‌ها: 21 جمعیت از گونه N. kotschyi از دو واریته var. kotschyi و var. persica در مزرعه‌ای در غرب تهران بهمنظور حذف اثر محیط در ارزیابی‌ها، کشت شدند. بررسی فنولوژی در سال دوم کشت، بعد از شروع رشد از اوایل اسفند انجام شد. مراحل مورد بررسی شامل مرحله رویشی و مرحله شروع غنچه‌دهی بود که غنچه‌ها در سه مرحله مختلف رشدی و شکوفایی بودند. برای اندازه‌گیری سرعت شکل‌گیری و توسعه بخش زایشی در فاصله زمانی شروع داده‌برداری (فاز1: 40 روز بعد از شروع رشد) و زمان برداشت (فاز2: مرحله بالاتر از 75 درصد گلدهی که با واحد تعداد روز بعد از شروع رشد مشخص شد)، میانگین سطح و ارتفاع گیاه در هر دو فاز 1 و 2 اندازه‌گیری شد. با ضرب کردن سطح و ارتفاع گیاه، حجم گیاه به‌دست آمد. سپس، اینکه چند درصد از حجم کل گیاه، رویشی و چند درصد زایشی است نیز در هر دو فاز محاسبه شد. در پایان، با مشخص شدن درصد زایشی از فاز1 به فاز2 و در نظر گرفتن تعداد روز بین دو فاز، سرعت شکل‌گیری و توسعه بخش زایشی گیاه در جمعیت‌ها (درصد در روز) به‌دست آمد. تجزیه خوشه‌ای برای تعیین نقش هریک از صفات فنولوژیک در ایجاد تنوع بین جمعیت‌ها و تجزیه به مؤلفه‌های اصلی برای گروه‌بندی جمعیت‌ها از نظر صفات فنولوژیک استفاده شدند.
نتایج: یافته‌ها نشان داد، تفاوت‌های معناداری در زمان‌بندی مراحل رشدونمو بین جمعیت‌ها وجود دارد، به‌طوری‌که می‌توان آنها را از نظر گلدهی به سه گروه زودرس، میان‌رس و دیررس طبقه‌بندی کرد. اگرچه تمامی جمعیت‌ها تحت شرایط یکسان کشت شدند، اما تفاوت در الگوی رشد آنها نشان‌دهنده نقش پررنگ ژنتیک در تعیین ساعت بیولوژیکی گیاه است. جمعیتهای کهگیلویه و بویراحمد (Kb و K)، اردکان2 و اردکان3 به‌عنوان کارآمدترین جمعیت‌ها شناسایی شدند، زیرا در کمترین زمان، به بالاترین درصد گلدهی رسیدند. وجود بوته‌هایی با رنگ و مرحله رشدی کاملاً متفاوت در درون یک جمعیت (مانند جمعیتهای بافق و اردکان3)، از وجود یک ذخیره ژنتیکی غنی و پنهان خبر داد که می‌تواند موتور محرکه برنامه‌های آینده اصلاح این گونه باشد. تجزیه خوشه‌ای، جمعیت‌ها را در چهار گروه ژنوتیپی قرار داد. با حمایت بوت‌استرپ 100، جمعیتهای اصفهان و کهگیلویه و بویراحمد از جمعیتهای یزد، خراسان و چهارمحال و بختیاری جدا شدند. جمعیتهای گروه‌های ژنوتیپی 1 و 2، زودرس و گروه 3، دیررس بودند، اما در گروه 4 که بیشترین تعداد جمعیت‌ها را داشت، از هر سه الگوی رشدی زودرس، دیررس و میان‌رس حضور داشت. جمعیتهای میان‌رس بیشترین تعداد جمعیت در گروه 4 را به خود اختصاص دادند. نتایج تجزیه به مؤلفه‌های اصلی و تجزیه خوشه‌ای یکدیگر را حمایت کردند. براساس نتایج تجزیه به مؤلفه‌های اصلی، دو مؤلفه اول در مجموع 82.49 درصد تنوع موجود بین جمعیتهای مورد بررسی را توجیه نمودند.
نتیجه‌گیری: این مطالعه نه‌تنها تنوع ذاتی و ساختاریافته در الگوی رشد جمعیتهای N. kotschyi را اثبات کرد، بلکه ابزار ارزشمندی برای بهره‌برداری هوشمند از این تنوع در برنامه‌های کشاورزی، دارویی و حفاظتی را فراهم آورد. استفاده از این داده‌ها می‌تواند به انتخاب ژنوتیپ‌های برتر برای توسعه ارقام بهبودیافته، مدیریت پایدار منابع ژنتیکی و افزایش بهره‌وری کشت این گیاه دارویی ارزشمند منجر شود.
شناسایی، معرفی، اکولوژی و دانش بومی
مریم عالی پور؛ مریم حقیقی؛ مهدی رحیم ملک
چکیده
سابقه و هدف: آویشن (Thymus spp.) از گیاهان دارویی و معطر مهم خانواده نعناعیان (Lamiaceae) است که به‌دلیل دارا بودن ترکیبات فنولی و اسانس‌های ارزشمند، در صنایع دارویی، غذایی و آرایشی اهمیت دارد. این جنس با بیش از ۲۰۰ گونه، از تنوع ژنتیکی قابل‌توجهی در ایران برخوردار است و ظرفیت بالایی برای برنامه‌های اصلاحی دارد. خشکی از مهمترین عوامل محدودکننده ...
بیشتر
سابقه و هدف: آویشن (Thymus spp.) از گیاهان دارویی و معطر مهم خانواده نعناعیان (Lamiaceae) است که به‌دلیل دارا بودن ترکیبات فنولی و اسانس‌های ارزشمند، در صنایع دارویی، غذایی و آرایشی اهمیت دارد. این جنس با بیش از ۲۰۰ گونه، از تنوع ژنتیکی قابل‌توجهی در ایران برخوردار است و ظرفیت بالایی برای برنامه‌های اصلاحی دارد. خشکی از مهمترین عوامل محدودکننده تولید آویشن در مناطق نیمه‌خشک بوده و می‌تواند رشد و ترکیب شیمیایی اسانس را تحت تأثیر قرار دهد. شاخص‌های کمی تحمل به خشکی شامل STI، GMP، MP، HM و YSI ابزارهای مناسبی برای شناسایی ژنوتیپ‌های متحمل هستند. مطالعات در گونه‌های مختلف Thymus، همبستگی بالاتر GMP و STI با عملکرد زیست‌توده و اسانس را نشان داده‌اند. ازاین‌رو، ارزیابی جمعیتهای مختلف در شرایط تنش و غیرتنش برای شناسایی ژنوتیپ‌های برتر ضروریست.
مواد و روش‌ها: این مطالعه شامل ده جمعیت آویشن (Thymus spp.) ازجمله ۹ جمعیت بومی ایران و Th. vulgaris از اروپا به‌عنوان مرجع بود. آزمایش بهصورت گلدانی در گلخانه با نور طبیعی و رطوبت نسبی 65% اجرا گردید. طرح آزمایشی فاکتوریل دو عاملی در قالب کاملاً تصادفی با سه تکرار و هر تکرار شامل ۵ گلدان بود. خاک گلدان‌ها مخلوطی از خاک مزرعه، ماسه و کود دامی پوسیده به نسبت ۱:۲:۳ و ظرفیت نگهداری ۵ کیلوگرم داشت. میزان آب هر گلدان براساس ظرفیت زراعی خاک و وزن روزانه تنظیم شد؛ تیمارها شامل 100% (شاهد) و 40% (تنش خشکی) ظرفیت زراعی بودند. اندام هوایی ۵۰ روز پس از اعمال تنش برداشت و خشک شد. اسانس از نمونه‌های خشک به وزن ۱۰۰ گرم با روش تقطیر با آب استخراج و درصد حجمی آن محاسبه شد. شاخص‌های کمی تحمل به خشکی مانند STI، GMP، MP، HM و SSI محاسبه گردید. تجزیه واریانس و مقایسه میانگین‌ها با آزمون LSD در نرم‌افزار SAS انجام شد و ضریب همبستگی و گروه‌بندی جمعیت‌ها با روش خوشه‌بندی Ward و نمودار بای‌پلات مورد تحلیل قرار گرفت.
نتایج: یافته‌های این پژوهش نشان داد که اثر جمعیت، رژیم آبیاری و برهم‌کنش آنها بر صفات وزن خشک اندام هوایی، درصد و عملکرد اسانس در سطح 5 درصد معنی‌دار بود. تنش خشکی سبب کاهش معنی‌دار وزن خشک در تمامی جمعیت‌ها شد، اما شدت کاهش در بین آنها متفاوت بود؛ به‌طوری‌که جمعیتهای Th. pubescens، Th. kotschyanus-2 و Th. vulgaris کمترین افت عملکرد را نشان دادند. در مقابل، درصد اسانس در بیشتر جمعیت‌ها تحت تنش خشکی افزایش یافت و بالاترین میزان در Th. fedtschenkoi و Th. kotschyanus-2 مشاهده شد که احتمالاً ناشی از افزایش غلظت متابولیت‌های ثانویه در اثر کاهش رشد رویشی بود. بررسی شاخص‌های کمی تحمل به خشکی نشان داد که جمعیتهای مورد مطالعه از نظر تحمل به تنش تفاوت معنی‌داری با هم دارند. براساس شاخص‌های STI، GMP، HM، YI و DI، جمعیتهای Th. kotschyanus-2 و Th. fedtschenkoi متحمل‌ترین و Th. daenensis-1 و Th. daenensis-2 حساس‌ترین جمعیت‌ها بودند. تجزیه مؤلفه‌های اصلی نشان داد که دو مؤلفه نخست 57.98 درصد از کل تغییرات را توضیح می‌دهند؛ مؤلفه اول با شاخص‌های مرتبط با تحمل به خشکی و مؤلفه دوم با شاخص‌های حساسیت ارتباط داشت. براساس بای‌پلات و خوشه‌بندی، جمعیتهای Th. kotschyanus-2، Th. pubescens و Th. vulgaris در گروه متحمل با عملکرد بالا و Th. daenensis-1، Th. daenensis-2، Th. serpyllum و Th. migricus در گروه حساس با عملکرد پایین قرار گرفتند.
نتیجه‌گیری: به‌طورکلی، نتایج این پژوهش نشان داد که جمعیتهای آویشن واکنش متفاوتی به تنش خشکی داشتند و برخی از آنها توانستند با وجود کاهش رشد رویشی، عملکرد اسانس خود را حفظ یا افزایش دهند. شاخص‌های STI، GMP و HM بهترین معیارها برای شناسایی جمعیتهای متحمل به خشکی بودند. بر این اساس، جمعیتهای Th. kotschyanus-2 و Th. fedtschenkoi به‌عنوان جمعیتهای برتر و پایدار در شرایط خشکی معرفی شدند؛ بنابراین، این جمعیت‌ها می‌توانند در برنامه‌های اصلاحی و توسعه کشت آویشن در مناطق خشک و نیمه‌خشک مورد استفاده قرار بگیرند.
اثرات بیولوژیک اسانس‌ها و عصاره‌ها
محمد خواجه بمی؛ فاطمه ابراهیمی؛ قاسم محمدی‌نژاد
چکیده
سابقه و هدف: گلرنگ (Carthamus tinctorius L.) گیاهی راهبردی است که در سال‌های اخیر به‌دلیل دارا بودن ارزش‌های بالای دارویی و غذایی به‌طور قابل ملاحظه‌ای مورد توجه قرار گرفته است. به‌علت محدودیت منابع پروتئینی و آبی، ارقام گلرنگ اصلاح شده با هدف افزایش مقاومت به خشکی، عملکرد دانه و روغن تولید شده است که به‌نظر می‌رسد استفاده از آنها در جیره ...
بیشتر
سابقه و هدف: گلرنگ (Carthamus tinctorius L.) گیاهی راهبردی است که در سال‌های اخیر به‌دلیل دارا بودن ارزش‌های بالای دارویی و غذایی به‌طور قابل ملاحظه‌ای مورد توجه قرار گرفته است. به‌علت محدودیت منابع پروتئینی و آبی، ارقام گلرنگ اصلاح شده با هدف افزایش مقاومت به خشکی، عملکرد دانه و روغن تولید شده است که به‌نظر می‌رسد استفاده از آنها در جیره طیور بتواند سبب بهبود عملکرد، کاهش خروج ارز از کشور و تقویت امنیت غذایی شود. این مطالعه بهمنظور بررسی تأثیر جایگزینی سطوح مختلف دانه و کنجاله گلرنگ اصلاح‌شده جدید (رقم فاخره) در مقایسه با رقم گلدشت با بخشی از کنجاله سویا بر برخی فراسنجه‌های عملکرد رشد، خصوصیات لاشه و کیفیت گوشت جوجه‌های گوشتی انجام شد.
مواد و روش‌ها: این پژوهش با استفاده از 420 قطعه جوجه گوشتی (مخلوط دو جنس)، سویه رأس 308 در قالب طرح کاملاً تصادفی با هفت تیمار، پنج تکرار و 12 جوجه گوشتی در هر تکرار از سن 15 تا 42 روزگی اجرا شد. تیمارهای آزمایشی شامل: 1- جیره بر پایه ذرت و کنجاله سویا (شاهد)، 2- جیره حاوی 10 درصد دانه گلرنگ رقم جدید فاخره، 3- جیره حاوی 20 درصد دانه گلرنگ رقم فاخره، 4- جیره حاوی 10 درصد کنجاله گلرنگ رقم فاخره، 5- جیره حاوی 20 درصد کنجاله گلرنگ رقم فاخره، 6- جیره حاوی 10 درصد دانه گلرنگ رقم گلدشت و 7- جیره حاوی 20 درصد دانه گلرنگ رقم گلدشت بودند. شرایط محیطی مانند نور و دما مطابق با استانداردهای پرورش جوجه‌های گوشتی سویه رأس کنترل شد. فراسنجه‌های عملکرد رشد شامل میزان مصرف خوراک، افزایش وزن بدن و ضریب تبدیل خوراک بهصورت هفتگی محاسبه گردید. در سن 42 روزگی، یک پرنده در هر تکرار (در مجموع پنج پرنده به ازای هر تیمار؛ 5 n=) بهمنظور بررسی برخی خصوصیات لاشه و فراسنجه‌های کیفی گوشت کشتار شد. خصوصیات لاشه شامل وزن نسبی لاشه خالی، سینه، ران و بال و فراسنجه‌های کیفی گوشت شامل ظرفیت نگهداری آب، pH و افت در نتیجه پخت و افت خونابه اندازه‌گیری شدند. داده‌ها با استفاده از رویه GLM در نرم‌افزار Minitab (2016) تجزیه‌وتحلیل شدند و میانگین داده‌ها با آزمون توکی در سطح معنی‌داری 5 درصد مقایسه گردیدند.
نتایج: شاخص‌های عملکرد رشد جوجه‌های گوشتی شامل میانگین افزایش وزن بدن، مصرف خوراک روزانه، ضریب تبدیل خوراک و شاخص کارایی تولید اروپایی در هیچیک از هفته‌های آزمایشی و کل دوره، تحت تأثیر معنی‌دار تیمارهای آزمایشی قرار نگرفتند(0.05>P). با این حال، در بازه زمانی 22 تا 28 روزگی، افزایش وزن و ضریب تبدیل خوراک در گروه‌های تغذیه‌شده با 10 درصد کنجاله گلرنگ اصلاح‌شده (رقم فاخره) و 20 درصد دانه گلرنگ تجاری (رقم گلدشت) در مقایسه با گروه شاهد تمایل به بهبود داشت. نتایج بررسی کیفیت گوشت نشان داد که میزان pH عضله ران در جوجه‌های گوشتی تغذیه شده با جیره حاوی 10 درصد دانه گلرنگ اصلاح‌شده رقم فاخره به‌طور معنی‌داری بیشتر از گروه شاهد بود (0.05>P). سایر فراسنجه‌های کیفی گوشت پرندگان شامل ظرفیت نگهداری آب، افت خونابه و افت در نتیجه پخت عضله ران تحت تأثیر معنی‌دار تیمارهای آزمایشی قرار نگرفتند (0.05>P). همچنین خصوصیات لاشه شامل وزن نسبی لاشه خالی، سینه، ران و بال تحت تأثیر معنی‌دار تیمارهای آزمایشی قرار نگرفتند (0.05>P)).
نتیجه‌گیری کلی: به‌طورکلی نتایج این پژوهش نشان داد که استفاده از دانه یا کنجاله ارقام مختلف گلرنگ در سطوح مختلف، تأثیر معنی‌داری بر فراسنجه‌های عملکرد رشد، خصوصیات لاشه و کیفیت گوشت جوجه‌های گوشتی نداشت. بنابراین، به‌نظر می‌رسد استفاده از کنجاله یا دانه گلرنگ رقم فاخره تا سطح 20 درصد جیره جوجه‌های گوشتی اثر نامطلوبی بر عملکرد رشد، خصوصیات لاشه و کیفیت گوشت ندارد.
به‌زراعی و به‌نژادی
راضیه عظیمی اترگله؛ بهلول عباس زاده؛ معصومه لایق حقیقی؛ علی اشرف جعفری؛ مهدی یحیی زاده بلالمی
چکیده
سابقه و هدف: با توجه به ارزش اقتصادی بسیاری از گونه‌های گیاهان دارویی در ایران و نیاز صنایع وابسته، شناسایی و معرفی اکسشن‌های برتر به تولیدکنندگان گیاهان دارویی، می‌تواند ضمن افزایش کمیت و کیفیت گیاهان تولید شده، ارزش اقتصادی آنها را بالا ببرد و به توسعه صنعت گیاهان دارویی کمک نماید. این تحقیق در راستای تحقیقات تکمیلی معرفی ارقام ...
بیشتر
سابقه و هدف: با توجه به ارزش اقتصادی بسیاری از گونه‌های گیاهان دارویی در ایران و نیاز صنایع وابسته، شناسایی و معرفی اکسشن‌های برتر به تولیدکنندگان گیاهان دارویی، می‌تواند ضمن افزایش کمیت و کیفیت گیاهان تولید شده، ارزش اقتصادی آنها را بالا ببرد و به توسعه صنعت گیاهان دارویی کمک نماید. این تحقیق در راستای تحقیقات تکمیلی معرفی ارقام منتخب گیاهان دارویی به منظور تولید بذر برای توسعه سطح زیر کشت انجام شد. هدف از این مطالعه، تعیین اکسشن برتر گل‌راعی (L. Hypericum perforatum) از لحاظ صفات زراعی و فیتوشیمیایی، با استفاده از چهار اکسشن برگزیده مرحله مقدماتی، A01 (کد بانک ژن 10601) از منشأ اردبیل، A02 (کد بانک ژن 33255) از منشاء قزوین، A03 (کد بانک ژن 33258 از منشاء قزوین) و A04 (کد بانک ژن 23335) از منشاء خلخال می‌باشد.
مواد و روش‌ها: بذر اکسشن‌های برتر گل‌راعی حاصل از مطالعات مرحله مقدماتی، در ایستگاه تحقیقات البرز در زمستان سال 1400 تولید نشاء شدند، و در بهار سال 1401 در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با 5 تکرار در مزرعه کشت گردیدند. در سال 1402 در مرحله گلدهی و رسیدگی بذر، اطلاعات لازم ثبت شد. اطلاعات مورفولوژیک، عملکرد سرشاخه گلدار و عملکرد بذر در هکتار اندازه‌گیری شد. سرشاخه گیاهان در مرحله گلدهی کامل به منظور اندازه‌گیری صفات فیزیولوژیک برداشت شدند. اندام‌های مختلف گل، برگ، ساقه و سرشاخه گلدار گیاه بهصورت جداگانه با استفاده از متانول 80% (3 =pH) تحت امواج فراصوت دستگاه اولتراسونیک در دمای 50 درجه سانتی‌گراد عصاره‌گیری و میزان هایپریسین در عصاره‌ها با استفاده از آنالیز کروماتوگرافی مایع با کارایی بالا (HPLC) اندازه‌گیری شد. علاوه بر این، محتوای تام فنل، فلاونوئید و آنتوسیانین و فعالیت آنتی‌اکسیدانی عصاره هیدروالکلی (اتانول 80%) سرشاخه گلدار از اکسشن‌ها ارزیابی گردید.
نتایج: تجزیه‌وتحلیل آماری نتایج نشان داد که بین اکسشن‌های مختلف گل‌راعی در کلیه صفات مورفولوژیک، وزن تک بوته، عملکرد سرشاخه گلدار، عملکرد بذر و میزان فنل، آنتوسیانین و هایپریسین در سطح احتمال 1 درصد و در صفات محتوای فلاونوئید و فعالیت آنتی‌اکسیدانی در سطح احتمال 5 درصد اختلاف آماری وجود دارد. مقایسه میانگین صفات با آزمون LSD نشان داد که اکسشن A02 از قزوین دارای بیشترین ارتفاع گیاه (65.8 سانتیمتر)، دور تاج‌پوشش (222 سانتیمتر)، وزن تک بوته گلدار (134.8 گرم)، عملکرد سرشاخه‌گلدار (5392 کیلوگرم در هکتار)، وزن بذر تک بوته 12.3 گرم) و عملکرد بذر (492 کیلوگرم در هکتار) است. بیشترین فنل برابر با 6240.8 میکروگرم گالیک اسید بر گرم ماده خشک، در اکسشن A04 از خلخال به‌دست آمد. این در حالی است که بیشترین فلاونوئید، آنتوسیانین و فعالیت آنتی‌اکسیدانی به‌ترتیب برابر با810.7 میکروگرم کوئرستین بر گرم ماده خشک، 2.2 میکروگرم سیانیدین بر گرم گیاه تر و 58.9 درصد در اکسشن A03 از قزوین اندازه‌گیری شد. مقایسه میانگین هایپریسین در اندام‌های مختلف چهار اکسشن نشان داد که میزان هایپریسین در گل برابر با 3.84 میلی‌گرم بر گرم ماده خشک و بیشتر از سایر اندام‌ها بود، بعد از آن برگ (2.25 میلی‌گرم بر گرم) و بعد سرشاخه گلدار (1.49 میلی‌گرم بر گرم) حاوی هایپریسین بالاتر بودند. کمترین مقدار هایپریسین با 0.68 میلی‌گرم بر گرم در ساقه مشاهده شد. نتایج همبستگی ساده صفات نشان داد که بین عملکرد سرشاخه با وزن تک بوته و ارتفاع گیاه در سطح احتمال 1 درصد و دور تاج‌پوشش در سطح احتمال 5 درصد همبستگی مثبت معنی‌دار وجود داشت. همچنین بین فعالیت آنتی‌اکسیدانت با میزان هایپریسین همبستگی مثبت معنی‌دار در سطح احتمال 1 درصد مشاهده شد.
نتیجه‌گیری: نتایج نشان داد که اکسشن A02 از قزوین در صفات مورفولوژیک و عملکرد سرشاخه گلدار و بذر، برتر بود. به لحاظ صفت آنتی‌اکسیدانی، اکسشن A03 از قزوین بیشترین فعالیت را نشان داد. همچنین بیشترین مقدار هایپریسین سرشاخه گلدار در اکسشن A01 از اردبیل مشاهده شد. بنابراین اکسشن A02، برای معرفی رقم برگزیده شد و بنظر می‌رسد انتخاب اکسشن‌های A01 و A02 برای تحقیقات تکمیلی بهمنظور دستیابی به رقمی با کمیت و کیفیت بالا مناسب خواهد بود.
به‌زراعی و به‌نژادی
مریم کیانی؛ محمد عبدلی؛ مهدی قبولی
چکیده
سابقه و هدف: استفاده از محرک‌های زیستی و غیر زیستی، یکی از رویکردهای مناسب و مؤثر برای افزایش بیوسنتز و تجمع متابولیت‌های ارزشمند گیاهی می‌باشد. این تحقیق، با هدف بررسی اثر توأم محرک‌های عصاره مخمر، اسید سالیسیلیک، عصاره کشت و هموژنایت سلولی قارچ Serendipita indica بر ترکیب شیمیایی، میزان اسانس و برخی ویژگی‌های فیزیولوژیکی بادرنجبویه (Melissa ...
بیشتر
سابقه و هدف: استفاده از محرک‌های زیستی و غیر زیستی، یکی از رویکردهای مناسب و مؤثر برای افزایش بیوسنتز و تجمع متابولیت‌های ارزشمند گیاهی می‌باشد. این تحقیق، با هدف بررسی اثر توأم محرک‌های عصاره مخمر، اسید سالیسیلیک، عصاره کشت و هموژنایت سلولی قارچ Serendipita indica بر ترکیب شیمیایی، میزان اسانس و برخی ویژگی‌های فیزیولوژیکی بادرنجبویه (Melissa officinalis L.) انجام شد.
مواد و روش‌ها: این پژوهش در قالب طرح کاملاً تصادفی با 15 تیمار و سه تکرار در گلخانه تحقیقاتی دانشگاه ملایر در سال 1400 انجام شد. تیمارهای آزمایشی شامل محلول‌پاشی با آب مقطر (شاهد)، اسید سالیسیلیک (320 میلی‌گرم در لیتر)، عصاره مخمر (1 گرم در لیتر)، اثر توام اسید سالیسیلیک (320 میلی‌گرم در لیتر)+عصاره مخمر (1 گرم در لیتر)، اسید سالیسیلیک (320 میلی‌گرم در لیتر)+عصاره کشت (½ حجمی/حجمی)، عصاره مخمر (1 گرم در لیتر)+عصاره کشت (½ حجمی/حجمی)، اسید سالیسیلیک (320 میلی‌گرم در لیتر)+هموژنایت سلولی (40 و 80 میلی‌گرم در لیتر)، عصاره مخمر (1 گرم در لیتر)+هموژنایت سلولی (40 و 80 میلی‌گرم در لیتر)، اسید سالیسیلیک (320 میلی‌گرم در لیتر)+عصاره مخمر (1 گرم در لیتر)+هموژنایت سلولی (40 و 80 میلی‌گرم در لیتر)، اسید سالیسیلیک (320 میلی‌گرم در لیتر)+عصاره کشت (½ حجمی/حجمی)+هموژنایت سلولی (40 میلی‌گرم در لیتر)، عصاره مخمر (1 گرم در لیتر)+عصاره کشت (½ حجمی/حجمی)+هموژنایت سلولی (40 میلی‌گرم در لیتر) و اسید سالیسیلیک (320 میلی‌گرم در لیتر)+عصاره مخمر (1 گرم در لیتر)+عصاره کشت (½ حجمی/حجمی)+هموژنایت سلولی (40 میلی‌گرم در لیتر) بود. محلول‌پاشی محرک‌ها روی اندام هوایی بادرنجبویه در مرحله 40 درصد گلدهی انجام شد. اسانس‌گیری به روش تقطیر با آب و تجزیه اسانس نیز به روش کروماتوگرافی گازی متصل به طیف‌سنج جرمی انجام گردید. صفات میزان و ترکیب شیمیایی اسانس، همچنین برخی صفات فیزیولوژیکی شامل رنگیزه‌های فتوسنتزی (کلروفیل a، کلروفیل b، کلروفیل کل و کاروتنوئیدها)، پرولین، محتوای مالون‌دی‌آلدهید، قندهای محلول، فنل و فلاونوئید کل اندازه‌گیری شدند. بهمنظور تجزیه‌وتحلیل همبستگی بین شاخص‌های مورد ارزیابی، از روش پیرسون استفاده شد.
نتایج: در مجموع، 38 ترکیب شیمیایی در اسانس ساختار هوایی گیاه بادرنجبویه شناسایی شد. سیترونلال (1.6 تا 13.5 درصد)، ترانس-کاروئول (5 تا 10.6 درصد)، سیترال (3.9 تا 10.1 درصد)، لینالول (4.2 تا 9.3 درصد) و گاما-3-کارن (4.2 تا 9.2 درصد) به‌ترتیب ترکیبات عمده اسانس‌های مورد مطالعه بودند. محلول‌پاشی با 320 میلی‌گرم در لیتر اسید سالیسیلیک+1 گرم در لیتر عصاره مخمر+ ½ عصاره کشت+40 میلی‌گرم در لیتر هموژنایت سلولی، بهترین نتیجه را در افزایش میزان اسانس و اجزای اصلی آن داشت. در این تیمار، میزان اسانس (63 درصد)، سیترونلال (2.20 برابر)، ترانس-کاروئول (2.12 برابر)، سیترال (2.59 برابر) و لینالول (2.21 برابر) نسبت به گیاهان شاهد افزایش پیدا کردند. کمترین این صفات در تیمار شاهد بدست آمد. نتایج نشان داد که این محرک‌ها، به‌طور معنی‌داری بر میزان قندهای محلول، محتوای مالون‌دی‌آلدهید، محتوای پرولین و محتوای فلاونوئیدها اثر گذاشته‌اند. نتایج همبستگی بین صفات مختلف نشان داد که میزان اسانس همبستگی مثبت و معنی‌دار در سطح احتمال 1 درصد با ترکیبات عمده اسانس شامل لینالول (**0.971=r)، ترانس-کاروئول (**0.983=r)، سیترونلال (**0.988=r) و سیترال (**0.984=r) و منفی و معنی‌دار با گاما-3-کارن (**0.990-=r) دارد. نتایج نقشه حرارتی برای صفات مورد مطالعه، بین تیمار شاهد و تیمارهای اثر توام محرک‌های زیستی و غیرزیستی، جدایی آشکاری نشان داد.
نتیجه‌گیری: براساس نتایج، مشخص شد که میزان اسانس و ترکیبات اصلی آن در بادرنجبویه تحت تأثیر محرک‌های اسید سالیسیلیک، عصاره مخمر، عصاره کشت و هموژنایت سلولی قرار داشتند. درمجموع می‌توان گفت که کاربرد توام دو یا چند محرک مذکور می‌توانند به‌طور مؤثر تولید اسانس و اجزای عمده اسانس بادرنجبویه شامل لینالول، ترانس-کاروئول، سیترونلال و سیترال را افزایش دهند.
فیتوشیمی (استخراج، شناسایی و اندازه گیری مواد موثره)
کبری سپهوند؛ عبدالحسین رضایی نژاد؛ صادق موسوی فرد؛ رضا ابوالقاسمی
چکیده
سابقه و هدف: تنش خشکی را می‌توان فقدان آب کافی مورد نیاز برای رشد طبیعی و تکمیل چرخه زندگی گیاه تعریف کرد که روی فرایندهای رشد و نمو مؤثر است و بهصورت تغییرات بیوشیمیایی، فیزیولوژیکی و مورفولوژیکی بروز می‌کند. یافتن راهکارهای مدیریتی مناسب برای کاهش آثار ناشی از تنش خشکی، زمینه را برای افزایش عملکرد و کیفیت گیاه فراهم خواهد کرد. ...
بیشتر
سابقه و هدف: تنش خشکی را می‌توان فقدان آب کافی مورد نیاز برای رشد طبیعی و تکمیل چرخه زندگی گیاه تعریف کرد که روی فرایندهای رشد و نمو مؤثر است و بهصورت تغییرات بیوشیمیایی، فیزیولوژیکی و مورفولوژیکی بروز می‌کند. یافتن راهکارهای مدیریتی مناسب برای کاهش آثار ناشی از تنش خشکی، زمینه را برای افزایش عملکرد و کیفیت گیاه فراهم خواهد کرد. از سویی، تاکنون تأثیر اعمال تعدیلکنندههای اثر تنش مانند نانو کلرید و کربنات کلسیم بر خصوصیات گیاه شمعدانی عطری ارزیابی نشده است. ازاین‌رو، این پژوهش با هدف بررسی تأثیر محلول‌پاشی مواد نانو و بالک کلرید کلسیم و کربنات کلسیم بر ویژگی‌های آنتی‌اکسیدانی، میزان و عملکرد اسانس شمعدانی عطری در شرایط تنش خشکی انجام شده است.
مواد و روش‌ها: آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با چهار تکرار در سال 1402 در دانشگاه لرستان بهصورت گلدانی در فضای گلخانه انجام شد. فاکتور اول شامل کم‌آبیاری در دو سطح شاهد (80 درصد آب قابل دسترس) و تنش (20 درصد آب قابل دسترس) و فاکتور دوم کلرید و کربنات کلسیم به صورت بالک و نانو هریک با غلظت‌های 5، 10 و 15 میلی‌مولار به‌همراه شاهد (صفر میلی‌مولار) اعمال شد. ابتدا قلمه‌های ریشه‌دار شمعدانی عطری در گلدان‌هایی با قطر دهانه 15 سانتیمتر کاشته شدند. بعد از کشت قلمه‌ها تا استقرار کامل گیاه، هر گلدان به‌طور عادی آبیاری و بعد محلول‌پاشی منابع مختلف کلسیم هر دو هفته یکبار و جمعاً 10 نوبت انجام شد. بعد از اولین محلول‌پاشی، تیمارهای خشکی (برحسب دور آبیاری) اعمال شد. بهمنظور اندازه‌گیری وزن تر و خشک شاخساره در اواخر دوره آزمایش (150 روز پس از کاشت قلمه ریشه‌دار در گلدان)، قسمت‌های هوایی از سطح خاک گلدان برداشت و بلافاصله وزن تر هر بخش (برگ، ساقه) بهصورت جداگانه اندازه‌گیری شد. سپس وزن تر نمونه‌ها جداگانه در شرایط سایه خشک و برای ثبت وزن خشک دوباره توزین شدند. استخراج اسانس از برگ خشک و خرد شده با استفاده از روش تقطیر با آب و توسط دستگاه کلونجر و به‌مدت 3 ساعت انجام شد. برای سنجش فعالیت آنزیم‌های کاتالاز، آسکوربات پروکسیداز و سوپراکسیددیسموتاز از برگ تازه نمونه‌های فریز شده عصاره‌گیری انجام و با کمک دستگاه اسپکتوفتومتر قرائت شد.
نتایج: نتایج تجزیه واریانس نشان داد که بیشتر ویژگی‌های تحت تأثیر تنش کم‌آبیاری، کلسیم و اثر متقابل کلسیم × کم‌آبیاری در سطح احتمال یک درصد معنی‌دار شد. کاربرد 10 میلی‌مولار کربنات کلسیم در آبیاری 80 درصد آب قابل دسترس باعث افزایش (97.89 درصد) میزان فعالیت آنزیم کاتالاز نسبت به شاهد شد که با محلول‌پاشی 15 میلی‌مولار نانوکربنات کلسیم در همین سطح آبیاری و با محلول‌پاشی 15 میلی‌مولار نانوکربنات کلسیم در آبیاری 20 درصد آب قابل دسترس اختلاف معنی‌داری نداشت. کاربرد نانوکربنات کلسیم 15 میلی‌مولار در آبیاری 80 و 20 درصد آب قابل دسترس به ترتیب باعث افزایش 72.34 و 15.48 درصد فعالیت آنزیم سوپراکسید دیسموتاز نسبت به شاهد (عدم محلول‌پاشی در همین سطح آبیاری‌ها) شد. همچنین کاربرد نانوکربنات کلسیم و نانو کلرید کلسیم 15 میلی‌مولار در آبیاری 80 و 20 درصد آب قابل دسترس به ترتیب باعث افزایش 50.37 و 39 درصدی مقدار فلاونوئید نسبت به شاهد گردید. کاربرد 15 میلی‌مولار کلرید کلسیم در آبیاری 80 درصد آب قابل دسترس باعث افزایش 56.86 درصد عملکرد اسانس نسبت به شاهد شد که با کاربرد 10 و 15 میلی‌مولار نانو کلرید کلسیم در همین سطح آبیاری اختلاف معنی‌داری نداشت. تیمار آبیاری 20 درصد آب قابل دسترس باعث کاهش عملکرد اسانس شد. همچنین، کاربرد نانوکربنات کلسیم 15 میلی‌مولار در آبیاری 20 درصد آب قابل دسترس باعث افزایش 80.95 درصد عملکرد اسانس نسبت به شاهد شد که با 10 و 15 میلی‌مولار نانو کلرید کلسیم در همین سطح آبیاری اختلاف معنی‌داری نداشت.
نتیجه‌گیری: کاربرد مواد کلسیم‌دار نانو و بالک اثر مثبتی بر ویژگی‌های آنزیمی، آنتی‌اکسیدان، میزان و عملکرد اسانس شمعدانی عطری در شرایط تنش و کم‌آبیاری داشت. بهترین تیمار در این پژوهش برای مقاومت به تنش خشکی گیاه شمعدانی معطر، غلظت 15 میلی‌مولار نانوکربنات کلسیم بود.
اثرات بیولوژیک اسانس‌ها و عصاره‌ها
مونس پیامنی؛ مصطفی پیرعلی همدانی؛ پدرام گودرزی؛ مهدی اقسامی؛ مهسا صابر نوایی
چکیده
سابقه و هدف: عفونت مجاری ادراری (UTI) یکی از شایع‌ترین عفونت‌های انسانی به‌شمار می‌رود که بار درمانی و اقتصادی بالایی به نظام سلامت تحمیل می‌کند. در حالی که آنتی‌بیوتیک‌ها گزینه درمانی اصلی هستند، افزایش روزافزون مقاومت دارویی، ضرورت توجه به درمان‌های جایگزین یا مکمل را پررنگ کرده است. گیاه Stachys schtschegleevii Sosn. ex Grossh. (پولک) در طب ...
بیشتر
سابقه و هدف: عفونت مجاری ادراری (UTI) یکی از شایع‌ترین عفونت‌های انسانی به‌شمار می‌رود که بار درمانی و اقتصادی بالایی به نظام سلامت تحمیل می‌کند. در حالی که آنتی‌بیوتیک‌ها گزینه درمانی اصلی هستند، افزایش روزافزون مقاومت دارویی، ضرورت توجه به درمان‌های جایگزین یا مکمل را پررنگ کرده است. گیاه Stachys schtschegleevii Sosn. ex Grossh. (پولک) در طب سنتی ایران برای درمان عفونت‌ها کاربرد داشته است. این مطالعه با هدف ارزیابی اثر کاهش عفونت مجاری ادراری عصاره متانولی سرشاخههای هوایی این گیاه در مدل حیوانی با تمرکز بر کاهش بار میکروبی و سطوح نیتریت طراحی و اجرا شد.
مواد و روش‌ها: ابتدا ۵۰۰ گرم از پودر سرشاخههای هوایی گیاه با استفاده از متانول و به‌روش پرکولاسیون در دمای محیط عصاره‌گیری شد. عصاره حاصل پس از تغلیظ خشک گردید. برای شناسایی ترکیبات زیست‌فعال موجود در عصاره، غربالگری فیتوشیمیایی شامل آزمون‌های شناسایی آلکالوئیدها، تانن‌ها، ساپونین‌ها، فلاونوئیدها، گلیکوزیدهای سیانوژنیک و استروئیدها انجام شد. برای ارزیابی اثر ضد عفونت عصاره، ۴۲ موش صحرایی ماده از نژاد ویستار با وزن تقریبی ۲۰۰ تا ۲۵۰ گرم در شش گروه تقسیم گردید: گروه سالم (فاقد عفونت و درمان)، گروه کنترل منفی (عفونت بدون درمان)، سه گروه تیمار با عصاره در دوزهای ۵۰۰، ۷۵۰ و ۱۰۰۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم (خوراکی) و گروه درمان با جنتامایسین (۱۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم، تزریق صفاقی). القای عفونت با تزریق مستقیم ۱۰5 CFU باکتری اشریشیا کلای انجام شد. درمان به مدت ۲۱ روز ادامه یافت. نمونه‌های ادرار در روزهای صفر و ۲۱ جمع‌آوری و از نظر شمارش میکروبی و آزمایش نیتریت ارزیابی شدند. تحلیل داده‌ها با نرم‌افزار GraphPad Prism 5 انجام شد.
نتایج: نتایج آزمایش‌های فیتوشیمیایی نشان داد که عصاره متانولی برگ گیاه پولک حاوی ترکیبات تاننی و فلاونوییدی بوده و سایر اجزای زیست‌فعال ازجمله آلکالوئیدها، ساپونین‌ها، استروئیدها و گلیکوزیدهای سیانوژنیک شناسایی نشدند. در بررسی‌های فارماکولوژیک، پس از ۲۱ روز تیمار، شمارش میکروبی نمونه‌های ادرار نشان داد که گروه‌های دریافت‌کننده عصاره در سه دوز ۵۰۰، ۷۵۰ و ۱۰۰۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم و گروه تحت درمان با جنتامایسین، نسبت به گروه کنترل منفی کاهش معناداری در بار میکروبی داشتند. بیشترین کاهش بار میکروبی مربوط به گروه دریافت‌کننده عصاره با دوز ۱۰۰۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم بود. در ارزیابی آزمایش نیتریت نیز اثر وابسته به دوز عصاره تأیید شد؛ به‌طوری‌که در گروه ۵۰۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم ۲ موش از 7 موش، در گروه ۷۵۰ میلی‌گرم ۳ موش و در گروه ۱۰۰۰ میلی‌گرم ۴ موش نتیجه منفی نیتریت داشتند. در مقابل، در گروه جنتامایسین تنها یک مورد مثبت باقی ماند و در گروه کنترل منفی، تمامی نمونه‌ها نیتریت مثبت بودند. این نتایج نشان‌دهنده اثربخشی نسبی و وابسته به دوز عصاره در کاهش عفونت مجاری ادراری می‌باشد.
نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان دادند که عصاره متانولی گیاه پولک در دوز ۱۰۰۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم، اثر ضدباکتری وابسته به دوز دارد. اگرچه اثربخشی آن کمتر از جنتامایسین بود، اما عصاره ظرفیت درمانی قابل‌توجهی نشان داد و می‌تواند به‌عنوان یک گزینه کمکی یا پیشگیرانه در مدیریت عفونت‌های مجاری ادراری مورد توجه قرار گیرد. احتمالاً تانن‌ها مسئول این اثر هستند. با وجود عدم شناسایی سایر ترکیبات فعال، انجام مطالعات بیشتر برای جداسازی اجزای مؤثر، بررسی اثر هم‌افزا با آنتی‌بیوتیک‌ها و ارزیابی فارماکوکینتیک توصیه می‌شود.
شناسایی، معرفی، اکولوژی و دانش بومی
نرجس حاجی آبادی؛ محمد ساغری؛ فاطمه جهانی شکیب
چکیده
سابقه و هدف: مراتع به عنوان یکی از مهمترین منابع طبیعی تجدیدپذیر، نقش حیاتی در پایداری محیط‌زیست و اقتصاد روستایی دارد. این عرصه‌ها در سال‌های اخیر تحت تأثیر فشارهای مختلف، روند تخریبی فزاینده‌ای را تجربه کرده‌اند. احیا و مدیریت پایدار مراتع ازطریق کشت و توسعه گیاهان بومی و دارویی، نیازمند شناخت دقیق نیازهای اکولوژیکی و الگوی ...
بیشتر
سابقه و هدف: مراتع به عنوان یکی از مهمترین منابع طبیعی تجدیدپذیر، نقش حیاتی در پایداری محیط‌زیست و اقتصاد روستایی دارد. این عرصه‌ها در سال‌های اخیر تحت تأثیر فشارهای مختلف، روند تخریبی فزاینده‌ای را تجربه کرده‌اند. احیا و مدیریت پایدار مراتع ازطریق کشت و توسعه گیاهان بومی و دارویی، نیازمند شناخت دقیق نیازهای اکولوژیکی و الگوی پراکنش این گونه‌هاست. مدلسازی توزیع مکانی گونه‌ها (SDM)، به‌ویژه با استفاده از الگوریتم بیشینه بی‌نظمی (MaxEnt)، ابزاری مؤثر برای شناسایی عوامل محیطی تعیین‌کننده و پیش‌بینی مناطق مستعد پراکنش محسوب می‌شود. این پژوهش با هدف مدلسازی رویشگاه بالقوه و تعیین مهمترین متغیرهای محیطی مؤثر بر پراکنش گیاه دارویی ارزشمند آویشن (Thymus vulgaris L.) در مراتع کوهستانی القورات در مجاورت شهر بیرجند واقع در استان خراسان جنوبی انجام شد.
مواد و روش‌ها: در این تحقیق، داده‌های حضور گونه (103 نقطه) ازطریق پیمایش میدانی جامع در منطقه جمع‌آوری گردید. برای اعتبارسنجی مدل، این داده‌ها به دو مجموعه ۷۲ نقطه برای آموزش (Training) و ۳۱ نقطه برای اعتبارسنجی (Validation) تقسیم شدند. برای تحلیل زیستگاه، مجموعه‌ای از ۱۶ متغیر محیطی پیش‌بینی در چهار گروه اصلی تهیه گردید: گروه توپوگرافی (شامل ارتفاع، شیب و جهت)، گروه اقلیمی (شامل میانگین، حداقل و حداکثر دما و بارش سالانه)، گروه خاک (شامل هدایت الکتریکی، pH، عمق خاک، درصد گچ، ماده آلی، درصد شن، سیلت و رس) و گروه فشار انسانی (شامل فاصله از جاده و روستا). تمامی متغیرها در محیط سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) رقومی‌سازی و آماده‌سازی شدند. مدلسازی با استفاده از الگوریتم بیشینه بی‌نظمی (MaxEnt) نسخه 3.3.3 انجام شد که در آن از ۱۰ تکرار Bootstrap، حداکثر ۵۰۰۰ تکرار الگوریتم و ۱۰,۰۰۰ نقطه پس‌زمینه استفاده شد. عملکرد مدل با محاسبه سطح زیر منحنی ویژگی عامل دریافت‌کننده (AUC) ارزیابی گردید. همچنین برای تعیین اهمیت نسبی متغیرها از آزمون جک‌نایف و تحلیل سهم درصدی هر متغیر استفاده شد. همچنین، منحنی‌های پاسخ برای تعیین دامنه بهینه و آستانه‌های تحمل گونه نسبت به هر متغیر ترسیم شد. در نهایت، نقشه پهنه‌بندی مطلوبیت رویشگاه در چهار کلاس تهیه گردید.
نتایج: مدل ارائه‌شده از دقت و قدرت پیش‌بینی عالی برخوردار بود (0/93 = AUC). بر اساس نتایج آزمون جک‌نایف و محاسبه سهم درصدی متغیرها، ارتفاع از سطح دریا با سهم ۷/۸۲ درصد، تأثیرگذارترین متغیر در تعیین پراکنش T. vulgaris شناخته شد. پس از آن، متغیرهای جهت (4.4%)، شیب (5.5%)، فاصله از روستا (5.2%)، حداکثر دما (3.2%) و میانگین دما (۲%) بیشترین نقش را در تعیین مطلوبیت داشتند؛ در حالی که فاصله از جاده با سهم 0.4%، کم‌اثرترین متغیر شناسایی گردید. منحنی‌های پاسخ نشان داد که احتمال حضور گونه با افزایش ارتفاع (دامنه بهینه ۱۹۷۰ تا ۲۳۲۶ متر)، افزایش شیب و افزایش فاصله از کانون‌های انسانی (جاده و روستا) به‌طور معناداری افزایش می‌یابد. این گونه گیاهی خاک‌هایی با شوری کم (حدود 0.57 دسی‌زیمنس بر متر)، اسیدیته خنثی تا کمی قلیایی (حدود 7.47) و بافت سبک (شامل 56.5% شن، 32.5% سیلت و حدود ۱۱% رس) را برای رشد بهینه ترجیح می‌دهد. بر اساس نتایج مدل، مناطق دارای بالاترین میزان مطلوبیت رویشگاه، عمدتاً در بخش‌های شمالی و ارتفاعات مرتفع حوزه مورد مطالعه متمرکز شده‌اند که نشان‌دهنده حساسیت بالای این گونه به تغییرات توپوگرافی و شرایط اقلیمی در مراتع القورات است. این یافته‌ها چارچوبی دقیق برای مدیریت و حفاظت از زیستگاه‌های بالقوه آویشن در منطقه فراهم می‌آورد.
نتیجه‌گیری: یافته‌های این پژوهش مؤید آن است که Thymus vulgaris در منطقه مراتع القورات، گونه‌ای کاملاً سازگار با شرایط کوهستانی سرد، شیب‌دار، با خاک‌های زهکش‌شده و فاقد شوری است. حساسیت شدید پراکنش این گونه به فاصله از جاده و سکونتگاه‌های انسانی، آسیب‌پذیری بالا در برابر بهره‌برداری بی‌رویه و تخریب انسانی را آشکار می‌کند. نقشه مطلوبیت رویشگاه و شاخص‌های اکولوژیک شناسایی‌شده، می‌تواند به عنوان سندی معتبر و راهنمایی عملی باشد. استفاده از نقشه پهنه‌بندی تهیه شده در برنامه‌ریزی‌های حفاظتی و مدیریت منابع طبیعی منطقه ضروریست. انجام مطالعات مشابه با تلفیق مدل‌های مختلف و در نظر گرفتن طرح‌های تغییر اقلیم برای آینده‌نگاری پراکنش گونه، می‌تواند تکمیل‌کننده این پژوهش باشد.
زراعت و باغبانی
ابوذر هاشم پور؛ احمدرضا دادرس؛ رحمت اله غلامی؛ سمانه اسدی صنم؛ محمود عظیمی
چکیده
سابقه و هدف: زیتون (Olea europaea L.) یکی از محصولات مهم باغی در ایران و جهان است و روغن آن به دلیل دارا بودن اسیدهای چرب غیراشباع بالا به‌ویژه اسید اولئیک و ترکیبات فنلی منحصربه‌فرد، نقش کلیدی در ارتقای سلامت انسان دارد. کیفیت روغن زیتون تحت تأثیر عوامل متعددی ازجمله رقم و شرایط اقلیمی قرار می‌گیرد. با توجه به تنوع اقلیمی ایران، این پژوهش ...
بیشتر
سابقه و هدف: زیتون (Olea europaea L.) یکی از محصولات مهم باغی در ایران و جهان است و روغن آن به دلیل دارا بودن اسیدهای چرب غیراشباع بالا به‌ویژه اسید اولئیک و ترکیبات فنلی منحصربه‌فرد، نقش کلیدی در ارتقای سلامت انسان دارد. کیفیت روغن زیتون تحت تأثیر عوامل متعددی ازجمله رقم و شرایط اقلیمی قرار می‌گیرد. با توجه به تنوع اقلیمی ایران، این پژوهش با هدف ارزیابی پروفایل اسیدهای چرب، شاخص‌های کیفی و ترکیبات زیست‌فعال روغن زیتون ژنوتیپ امیدبخش Bn6 و رقم کنسروالیا در دو منطقه طارم و سرپل ذهاب انجام شد.
مواد و روش‌ها: این پژوهش در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار طی سال ۱۴۰2 در دو ایستگاه تحقیقات زیتون طارم (استان زنجان) و سرپل ذهاب (استان کرمانشاه) اجرا گردید. میوه‌های زیتون از ژنوتیپ Bn6 و رقم کنسروالیا براساس شاخص رنگ میوه برداشت شد و روغن‌کشی در مقیاس آزمایشگاهی انجام شد. ترکیب اسیدهای چرب با استفاده از دستگاه گاز کروماتوگرافی (GC) تعیین گردید. شاخص‌های کیفی شامل اسیدیته (برحسب درصد اولئیک اسید)، عدد پراکسید (میلی‌اکی‌والان اکسیژن بر کیلوگرم روغن)، ضرایب خاموشی K232 و K270، کلروفیل و کاروتنوئید کل اندازه‌گیری شدند. ترکیبات فنلی با روش فولین-سیکالچو و ظرفیت آنتی‌اکسیدانی با روش DPPH ارزیابی گردیدند. تجزیه آماری داده‌ها به صورت تجزیه مرکب در مکان با نرم‌افزار SAS 9.4 انجام و مقایسه میانگین‌ها با آزمون LSD انجام شد.
نتایج: نتایج تجزیه واریانس مرکب نشان داد که اثر متقابل ژنوتیپ × محیط برای بیشتر اسیدهای چرب و برخی شاخص‌های کیفی معنی‌دار بود. روغن رقم کنسروالیا دارای اسید اولئیک (63.47%)، اسیدهای چرب غیر اشباع با یک پیوند دوگانه (MUFA) (67.14 درصد)، نسبتMUFA/PUFA (5.30) و نسبت اولئیک به لینولئیک (5.44) بالاتری نسبت به ژنوتیپ Bn6 بود، در حالی که ژنوتیپ Bn6 دارای اسید لینولئیک بالاتر (36.73%) و پروفایل غنی‌تر از اسیدهای چرب غیر اشباع با چند پیوند دوگانه (PUFA) بود. بیشترین میزان فنل کل (51.09 میلی‌گرم گالیک اسید بر کیلوگرم روغن) در ژنوتیپ Bn6 در منطقه سرپل ذهاب و کمترین میزان (15.98 میلی‌گرم گالیک اسید بر کیلوگرم روغن) در همین ژنوتیپ در منطقه طارم مشاهده شد. بیشترین ظرفیت آنتی‌اکسیدانی (79.43%) در رقم کنسروالیا در منطقه طارم و کمترین آن (13.54%) در همین رقم در منطقه سرپل ذهاب ثبت گردید. براساس استانداردهای شورای بین‌المللی زیتون (IOC)، روغن رقم کنسروالیا در هر دو منطقه با محدوده‌های استاندارد اسید اولئیک (۵۵-۸5%)، اسید پالمیتیک (۷-۲۰%) و اسید لینولئیک (21- 2.5%) مطابقت داشت، در حالی که ژنوتیپ Bn6 از نظر اسید اولئیک (کمتر از ۵۵%) و اسید لینولئیک (بیشتر از ۲۱%) با استانداردهای پذیرفته شده برای روغن زیتون فرابکر مطابقت نداشت.
نتیجه‌گیری: رقم کنسروالیا با پایداری ترکیبات فنلی و انطباق با استانداردهای شورای بین المللی زیتون (IOC) در هر دو منطقه، به‌عنوان گزینه‌ای مناسب‌تر برای تولید روغن با پایداری اکسیداتیو بالا و ارزش تغذیه‌ای مطلوب در هر دو اقلیم معرفی می‌شود. ژنوتیپBn6 با پاسخ مثبت به تنش گرمایی از نظر افزایش ترکیبات فنلی، ظرفیت ویژه‌ای برای مناطق گرمسیر دارد، هرچند روغن آن از نظر ترکیب اسیدهای چرب با استانداردهای ملی و بین‌المللی مطابقت ندارد. بنابراین با توجه به عملکرد بالای میوه و پایداری تولید آن در مناطق گرم می‌تواند در برنامه‌های اصلاحی و معرفی رقم به منظور تولید کنسرو زیتون قرار گیرد.
به‌زراعی و به‌نژادی
حمداله اسکندری؛ اشرف عالی زاده امرایی
چکیده
سابقه و هدف: گیاهان دارویی منابع ترکیبات زیست‌فعال در صنایع دارویی، غذایی و بهداشتی هستند، اما کمیت و کیفیت مواد مؤثره آنها تحت تأثیر شرایط محیطی قرار دارد. شواهد جدید نشان می‌دهند که تنش‌های غیرزیستی تنها رشد را محدود نمی‌کنند، بلکه از طریق شبکه‌های تنظیمی فیزیولوژیک و مولکولی، متابولیسم ثانویه را بازبرنامه‌ریزی می‌کنند. این ...
بیشتر
سابقه و هدف: گیاهان دارویی منابع ترکیبات زیست‌فعال در صنایع دارویی، غذایی و بهداشتی هستند، اما کمیت و کیفیت مواد مؤثره آنها تحت تأثیر شرایط محیطی قرار دارد. شواهد جدید نشان می‌دهند که تنش‌های غیرزیستی تنها رشد را محدود نمی‌کنند، بلکه از طریق شبکه‌های تنظیمی فیزیولوژیک و مولکولی، متابولیسم ثانویه را بازبرنامه‌ریزی می‌کنند. این مرور با تمرکز بر خشکی، شوری، دما و تابش، نقش تنظیم ردوکس، برهم‌کنش‌های هورمونی، کنترل رونویسی و مسیرهای بیوسنتزی را بررسی می‌کند. هدف، تبیین ارتباط شدت تنش، پاسخ فیزیولوژیک، بازبرنامه‌ریزی متابولیکی و کیفیت ترکیبات دارویی است.
مواد و روش‌ها: این پژوهش بهصورت یک مطالعه مروری تحلیلی انجام شد. منابع علمی با جست‌وجو در پایگاه‌های Web of Science،Scopus و Google Scholar با استفاده از ترکیب کلیدواژه‌های انگلیسی مرتبط با گیاهان دارویی، تنش‌های غیرزیستی، متابولیسم ثانویه، تنظیم ردوکس، سیگنال‌دهی هورمونی و مسیرهای بیوسنتزی گردآوری شدند. تمرکز اصلی بر مقالات داوری‌شده منتشرشده در بازه 2018 تا 2024 بود که ارتباط میان تنش‌های غیرزیستی، پاسخ‌های فیزیولوژیک و مولکولی و تولید متابولیت‌های ثانویه را بررسی کرده بودند. معیارهای گزینش شامل ارتباط مستقیم با موضوع و وجود شواهد فیزیولوژیک، بیوشیمیایی، ژنومی یا متابولومیکی برای تبیین سازوکارهای تنظیمی بود و مطالعات فقط توصیفی یا فاقد ارتباط مستقیم با کیفیت ترکیبات زیست‌فعال کنار گذاشته شدند. یافته‌های منتخب براساس نوع تنش، شدت پاسخ، وضعیت ردوکس، برهم‌کنش‌های هورمونی، کنترل رونویسی، بازتنظیم مسیرهای بیوسنتزی و پیامدهای فیزیولوژیک و مدیریتی طبقه‌بندی و مقایسه گردیدند. سپس شواهد مربوط به گونه‌ها و گروه‌های مختلف متابولیتی در کنار یکدیگر قرار گرفتند تا الگوهای مشترک و تفاوت‌های وابسته به نوع تنش، گونه و شدت پاسخ مشخص شوند. در مرحله سنتز، روابط میان سیگنال‌های ردوکس، تنظیم هورمونی، تغییر بیان ژن، تخصیص کربن و تولید ترکیبات فنلی، ترپنوئیدی و آلکالوئیدی یکپارچه شدند. در نهایت، این روابط در قالب چارچوبی مفهومی برای توضیح پیوند میان تنش محیطی، وضعیت فیزیولوژیک، بازبرنامه‌ریزی مسیرهای متابولیکی و کیفیت مواد مؤثره سازمان‌دهی گردیدند. پیامدهای فیزیولوژیک و مدیریتی این الگوها نیز برای تبیین امکان کاربرد تنش کنترل‌شده و جهت‌گیری پژوهش‌های آینده ارزیابی شدند.
نتایج: تحلیل شواهد نشان داد که متابولیسم ثانویه در گیاهان دارویی سامانه‌ای پویا و وابسته به وضعیت فیزیولوژیک گیاه است. خشکی، شوری، دما و تابش با تغییر تعادل ردوکس و افزایش کنترل‌شده گونه‌های فعال اکسیژن، مسیرهای سیگنال‌دهی سلولی را فعال کرده و بیان ژن‌های کلیدی بیوسنتزی را تنظیم می‌کنند. این پاسخ با برهم‌کنش هورمون‌هایی مانند اسید جاسمونیک، اسید سالیسیلیک و اسید آبسیزیک تقویت می‌شود و می‌تواند شار کربنی را به سوی تولید ترکیبات فنلی، ترپنوئیدی و آلکالوئیدی هدایت کند. پاسخ متابولیکی به تنش خطی نیست؛ تنش‌های ملایم اغلب با افزایش غلظت مواد مؤثره همراه‌اند، در حالی که تنش شدید با محدودکردن فتوسنتز، انرژی و پیش‌سازهای کربنی، ظرفیت تولید متابولیت‌ها را کاهش می‌دهد. تغییرات مورفولوژیک مانند افزایش تراکم تریکوم‌های غده‌ای نیز می‌تواند ظرفیت تولید برخی ترکیبات را افزایش دهد. مقایسه مطالعات نشان داد که کیفیت دارویی حاصل تعامل میان وضعیت فتوسنتزی، تخصیص منابع، شبکه‌های ردوکس و هورمونی و ظرفیت ژنتیکی گیاه است؛ ازاین‌رو یک شدت تنش مشابه الزاماً در گونه‌ها یا مراحل رشدی مختلف پاسخ یکسانی ایجاد نمی‌کند. همچنین افزایش غلظت یک متابولیت لزوماً به افزایش عملکرد کل ماده مؤثره منجر نمی‌شود، زیرا ممکن است همزمان با کاهش زیست‌توده رخ دهد. برآیند شواهد نشان می‌دهد که مدیریت تنش کنترل‌شده، زمان‌بندی عملیات زراعی و کاربرد الیسیتورها زمانی مؤثرترند که تحریک متابولیکی بدون افت شدید رشد و زیست‌توده ایجاد شود.
نتیجه‌گیری: اثر تنش‌های محیطی بر تولید ترکیبات دارویی تابع نوع و شدت تنش، ژنوتیپ، مرحله رشد و ظرفیت فتوسنتزی است. تنش ملایم از طریق سیگنال‌های ردوکس، مسیرهای هورمونی و فعال‌سازی ژن‌های بیوسنتزی، تجمع متابولیت‌های ثانویه را افزایش می‌دهد، در حالی که تنش شدید با محدودکردن فتوسنتز و منابع کربنی اثر معکوس دارد. بنابراین، افزایش غلظت مواد مؤثره باید همراه با عملکرد زیست‌توده و عملکرد کل متابولیت ارزیابی شود. تعیین آستانه و زمان اعمال تنش، مبنای استفاده هدفمند از تنش کنترل‌شده و الیسیتورها برای بهبود کیفیت گیاهان دارویی است.
)
اطلاعات آماری نشریه 
