تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران

همکاری با انجمن علمی گیاهان دارویی ایران

شماره جاری

بر اساس شماره‌های نشریه

بر اساس نویسندگان

بر اساس موضوعات

نمایه نویسندگان

نمایه کلیدواژه ها

درباره نشریه

اهداف و چشم انداز

اصول اخلاقی انتشار مقاله

بانک ها و نمایه نامه ها

پیوندهای مفید

پرسش‌های متداول

فرایند پذیرش مقالات

اطلاعات آماری نشریه

اخبار و اعلانات

ارزیابی اثر ضد عفونت مجاری ادراری عصاره متانولی سرشاخه‌‌های هوایی گیاه Stachys schtschegleevii Sosn. ex Grossh. در موش‌های صحرایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران

2 گروه فارماکوگنوزی و بیوتکنولوژی دارویی، دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران

3 گروه فارماکولوژی و سم شناسی، دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران

4 گروه فارماکوگنوزی و بیوتکنولوژی دارویی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی ایران

10.22092/ijmapr.2026.370063.3560

چکیده

سابقه و هدف: عفونت مجاری ادراری (UTI) یکی از شایع‌ترین عفونت‌های انسانی به‌شمار می‌رود که بار درمانی و اقتصادی بالایی به نظام سلامت تحمیل می‌کند. در حالی که آنتی‌بیوتیک‌ها گزینه درمانی اصلی هستند، افزایش روزافزون مقاومت دارویی، ضرورت توجه به درمان‌های جایگزین یا مکمل را پررنگ کرده است. گیاه Stachys schtschegleevii Sosn. ex Grossh.  (پولک) در طب سنتی ایران برای درمان عفونت‌ها کاربرد داشته است. این مطالعه با هدف ارزیابی اثر کاهش عفونت مجاری ادراری عصاره متانولی سرشاخه‌های هوایی این گیاه در مدل حیوانی با تمرکز بر کاهش بار میکروبی و سطوح نیتریت طراحی و اجرا شد.
مواد و روش‌ها: ابتدا ۵۰۰ گرم از پودر سرشاخه‌های هوایی گیاه با استفاده از متانول و به‌روش پرکولاسیون در دمای محیط عصاره‌گیری شد. عصاره حاصل پس از تغلیظ خشک گردید. برای شناسایی ترکیبات زیست‌فعال موجود در عصاره، غربالگری فیتوشیمیایی شامل آزمون‌های شناسایی آلکالوئیدها، تانن‌ها، ساپونین‌ها، فلاونوئیدها، گلیکوزیدهای سیانوژنیک و استروئیدها انجام شد. برای ارزیابی اثر ضد عفونت عصاره، ۴۲ موش صحرایی ماده از نژاد ویستار با وزن تقریبی ۲۰۰ تا ۲۵۰ گرم در شش گروه تقسیم گردید: گروه سالم (فاقد عفونت و درمان)، گروه کنترل منفی (عفونت بدون درمان)، سه گروه تیمار با عصاره در دوزهای ۵۰۰، ۷۵۰ و ۱۰۰۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم (خوراکی) و گروه درمان با جنتامایسین (۱۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم، تزریق صفاقی). القای عفونت با تزریق مستقیم ۱۰5 CFU باکتری اشریشیا کلای انجام شد. درمان به مدت ۲۱ روز ادامه یافت. نمونه‌های ادرار در روزهای صفر و ۲۱ جمع‌آوری و از نظر شمارش میکروبی و آزمایش نیتریت ارزیابی شدند. تحلیل داده‌ها با نرم‌افزار GraphPad Prism 5  انجام شد.
نتایج: نتایج آزمایش‌های فیتوشیمیایی نشان داد که عصاره متانولی برگ گیاه پولک حاوی ترکیبات تاننی و فلاونوییدی بوده و سایر اجزای زیست‌فعال ازجمله آلکالوئیدها، ساپونین‌ها، استروئیدها و گلیکوزیدهای سیانوژنیک شناسایی نشدند. در بررسی‌های فارماکولوژیک، پس از ۲۱ روز تیمار، شمارش میکروبی نمونه‌های ادرار نشان داد که گروه‌های دریافت‌کننده عصاره در سه دوز ۵۰۰، ۷۵۰ و ۱۰۰۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم و گروه تحت درمان با جنتامایسین، نسبت به گروه کنترل منفی کاهش معناداری در بار میکروبی داشتند. بیشترین کاهش بار میکروبی مربوط به گروه دریافت‌کننده عصاره با دوز ۱۰۰۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم بود. در ارزیابی آزمایش نیتریت نیز اثر وابسته به دوز عصاره تأیید شد؛ به‌طوری‌که در گروه ۵۰۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم ۲ موش از 7 موش، در گروه ۷۵۰ میلی‌گرم ۳ موش و در گروه ۱۰۰۰ میلی‌گرم ۴ موش نتیجه منفی نیتریت داشتند. در مقابل، در گروه جنتامایسین تنها یک مورد مثبت باقی ماند و در گروه کنترل منفی، تمامی نمونه‌ها نیتریت مثبت بودند. این نتایج نشان‌دهنده اثربخشی نسبی و وابسته به دوز عصاره در کاهش عفونت مجاری ادراری می‌باشد.
نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان دادند که عصاره متانولی گیاه پولک در دوز ۱۰۰۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم، اثر ضدباکتری وابسته به دوز دارد. اگرچه اثربخشی آن کمتر از جنتامایسین بود، اما عصاره ظرفیت درمانی قابل‌توجهی نشان داد و می‌تواند به‌عنوان یک گزینه کمکی یا پیشگیرانه در مدیریت عفونت‌های مجاری ادراری مورد توجه قرار گیرد. احتمالاً تانن‌ها مسئول این اثر هستند. با وجود عدم شناسایی سایر ترکیبات فعال، انجام مطالعات بیشتر برای جداسازی اجزای مؤثر، بررسی اثر هم‌افزا با آنتی‌بیوتیک‌ها و ارزیابی فارماکوکینتیک توصیه می‌شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

مراجع
- Abichandani, M., Nahar, L., Singh, P., Chitnis, R., Nazemiyeh, H., Delazar, A. and Sarker, S., 2010. Antibacterial and free-radical-scavenging properties of Stachys schtschegleevii (Lamiaceae). Archives of Biological Sciences, 62(4): 941-945. https://doi.org/10.2298/ABS1004941A
- Asnaashari, S., Delazar, A., Alipour, S.S., Nahar, L., Williams, A.S., Pasdaran, A., Mojarab, M., Azad, F.F. and Sarker, S., 2010. Chemical composition, free-radical-scavenging and insecticidal activities of the aerial parts of Stachys byzantina. Archives of Biological Sciences, 62(3): 653-662. https://doi.org/10.2298/ABS1003653A
- Bono, M.J. and Leslie, S.W., 2025. Uncomplicated Urinary Tract Infections. StatPearls Publishing, Treasure Island (FL), 29261874. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470195/
- Delazar, A., Celik, S., Göktürk, R., Unal, O., Nahar, L. and Sarker, S., 2005. Two acylated flavonoid glycosides from Stachys bombycina, and their free radical scavenging activity. Pharmazie, 60(11): 878-880. https://www.imrpress.com/journal/Pharmazie/article/60/11/pii/S0031-7144(5)00033-0
- El-Ansari, M.A., Abdalla, M.F., Saleh, N.A.M., Barron, D. and Le Quéré, J.L., 1991. Flavonoid constituents of Stachys aegyptiaca. Phytochemistry, 30(4):1169-1173. https://doi.org/10.1016/S0031-9422(00)95197-5
- Fazly Bazzaz, B.S., Darvishi Fork, S., Ahmadi, R. and Khameneh, B., 2021. Deep insights into urinary tract infections and effective natural remedies. African Journal of Urology, 27(1): 6. https://doi.org/10.1186/s12301-020-00111-z
- Hamedfar, A., Moosavy, M.H., Khatibi, S.A. and Valizadeh, S., 2025. Evaluation of the antibacterial effect of Stachys schtschegleevii extracts on some foodborne pathogenic bacteria. Journal of Zoonotic Diseases, 9(4): 1024-1030. https://doi.org/10.22034/jzd.2024.63439.1297
- Hirano, R., Sasamoto, W., Matsumoto, A., Itakura, H., Igarashi, O. and Kondo, K., 2001. Antioxidant ability of various flavonoids against DPPH radicals and LDL oxidation. Journal of nutritional science and vitaminology, 47(5): 357-362. https://doi.org/10.3177/jnsv.47.357
- Ku, J.H., Tartof, S.Y., Contreras, R., Ackerson, B.K., Chen, L.H., Reyes, I.A.C., Pellegrini, M., Schmidt, J.E. and Bruxvoort, K.J., 2024. Antibiotic resistance of urinary tract infection recurrences in a large integrated US healthcare system. The Journal of Infectious Diseases, 230(6): e1344-e1354. https://doi.org/10.1093/infdis/jiae233
- Mancuso, G., Midiri, A., Gerace, E., Marra, M., Zummo, S. and Biondo, C., 2023. Urinary tract infections: The current scenario and future prospects. Pathogens, 12(4): 623. https://doi.org/10.3390/pathogens12040623
- Arsene, M.M.J., Viktorovna, P.I., Davares, A.K.L, Esther, N. and Nikolaevich, SA., 2021. Urinary tract infections: Virulence factors, resistance to antibiotics, and management of uropathogenic bacteria with medicinal plants: A review. Journal of Applied Pharmaceutical Science, 11(7): 1-12. https://dx.doi.org/10.7324/JAPS.2021.110701
- Medina, M. and Castillo-Pino, E., 2019. An introduction to the epidemiology and burden of urinary tract infections. Therapeutic Advances in Urology, 11: 31105774. https://doi.org/10.1177/1756287219832172
- Mikaili, P., Jazani, N., Shayegh, J., Haghighi, N., Aghamohammadi, N. and Zartoshti, M., 2011. The aerial parts of Stachys schtschegleevii Sosn. as hydroalcoholic extract has antibacterial activity on multi-drug resistant bacterial isolates in comparison to ciprofloxacin. The Journal of American Science, 7(8): 694-699. https://www.jofamericanscience.org/journals/am-sci/am0708/080_6207am0708_694-699.pdf
- Morimoto, Y., Baba, T., Sasaki, T. and Hiramatsu, K., 2015. Apigenin as an anti-quinolone-resistance antibiotic. International Journal of Antimicrobial Agents, 46(6): 666-673. https://doi.org/10.1016/j.ijantimicag.2015.09.006
- Pirali Hamedani, M., Aram, F., Hadjiakhoondi, A., Samadi, Nasrin., Tavakoli, S., Kiashi, F., Goodarzi, S. and Tofighi, Z., 2023. Elucidation of apigenin derivatives from ethyl acetate fraction of Stachys byzantina with potent antioxidant and anti-Staphylococcus aureus properties. Traditional and Integrative Medicine, 8: 156-63. https://doi.org/10.18502/tim.v8i2.13082
- Nayaka, H.B., Londonkar, R.L., Umesh, M.K. and Tukappa, A., 2014. Antibacterial attributes of apigenin, isolated from Portulaca oleracea L. International Journal of Bacteriology, 2014(1): 175851. https://doi.org/10.1155/2014/175851
- Ristic, N., Lazarevic, J., Radulovic, N. and Palic, R., 2008. Antimicrobial activity of the essential oils of selected Stachys species. Chemistry of Natural Compounds, 44(4): 522-525. https://doi.org/10.1007/s10600-008-9109-9
- Sabaté, M., Prats, G., Moreno, E., Ballesté, E., Blanch, A.R. and Andreu, A., 2008. Virulence and antimicrobial resistance profiles among Escherichia coli strains isolated from human and animal wastewater. Research in Microbiology, 159(4): 288-293. https://doi.org/10.1016/j.resmic.2008.02.001
- Salmaki, Y., Zarre, S., Govaerts, R. and Bräuchler, C., 2012. A taxonomic revision of the genus Stachys (Lamiaceae: Lamioideae) in Iran. Botanical Journal of the Linnean Society, 170(4): 573-617. https://doi.org/10.1111/j.1095-8339.2012.01317.x
- Sato, Y., Suzaki, S., Nishikawa, T., Kihara, M., Shibata, H. and Higuti, T., 2000. Phytochemical flavones isolated from Scutellaria barbata and antibacterial activity against methicillin-resistant Staphylococcus aureus. Journal of Ethnopharmacology, 72(3): 483-488. https://doi.org/10.1016/S0378-8741(00)00265-8
- Scharff, A.Z., Albert, M.L. and Ingersoll, M.A., 2017. Urinary tract infection in a small animal model: Transurethral catheterization of male and female mice. Journal of Visualized Experiments, 1(130): 54432. https://dx.doi.org/10.3791/54432
- Spasojević-Dimitrijeva, B., Živković, M., Stanković, A., Stojković, L. and Kostić, M., 2010. The IL-6 −174G/C polymorphism and renal scarring in children with first acute pyelonephritis. Pediatric Nephrology, 25(10): 2099-2106. https://doi.org/10.1007/s00467-010-1587-x
- Stich, T.A., Seravalli, J., Venkateshrao, S., Spiro, T.G., Ragsdale, S.W. and Brunold, T.C., 2006. Spectroscopic studies of the corrinoid/iron-sulfur protein from Moorella thermoacetica. Journal of American Chemistry Society, 128(15): 5010-5020. https://doi.org/10.1021/ja054690o
- Tamadonfar Kevin, O., Omattage Natalie, S., Spaulding Caitlin, N. and Hultgren Scott, J., 2019. Reaching the end of the line: Urinary tract infections. Microbiology Spectrum, 7(3): 31172909. https://doi.org/10.1128/microbiolspec.bai-0014-2019
- Tomou, E.M., Barda, C. and Skaltsa, H., 2020. Genus Stachys: A review of traditional uses, phytochemistry and bioactivity. Medicines, 7(10): 63. https://doi.org/10.3390/medicines7100063
تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران
دوره 42، شماره 3 - شماره پیاپی 129
آبان 1405
صفحه 590-599
فایل ها
هم رسانی
ارجاع به این مقاله
آمار