تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران

همکاری با انجمن علمی گیاهان دارویی ایران

شماره جاری

بر اساس شماره‌های نشریه

بر اساس نویسندگان

بر اساس موضوعات

نمایه نویسندگان

نمایه کلیدواژه ها

درباره نشریه

اهداف و چشم انداز

اصول اخلاقی انتشار مقاله

بانک ها و نمایه نامه ها

پیوندهای مفید

پرسش‌های متداول

فرایند پذیرش مقالات

اطلاعات آماری نشریه

اخبار و اعلانات

ارزیابی پروفایل اسیدهای چرب و ترکیبات زیست‌فعال روغن زیتون ژنوتیپ امیدبخش Bn6 و رقم کنسروالیا در دو منطقه طارم استان زنجان و سرپل ذهاب استان کرمانشاه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه فیزیولوژی و فناوری پس از برداشت، پژوهشکده مرکبات و میوه های نیمه گرمسیری، موسسه تحقیقات علوم باغبانی، سازمان تحقیقات، آموزش

2 بخش زراعی و باغی، مرکز تحقیقات، آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان زنجان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، زنجان، ایران.

3 بخش زراعی و باغی، مرکز تحقیقات، آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمانشاه، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمانشاه، ایران

4 بخش تحقیقات گیاهان دارویی و محصولات فرعی، موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران.

5 بخش زراعی و باغی، مرکز تحقیقات، آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان غربی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ارومیه، ایران.

10.22092/ijmapr.2026.374079.3667

چکیده

سابقه و هدف: زیتون (Olea europaea L.) یکی از محصولات مهم باغی در ایران و جهان است و روغن آن به دلیل دارا بودن اسیدهای چرب غیراشباع بالا به‌ویژه اسید اولئیک و ترکیبات فنلی منحصربه‌فرد، نقش کلیدی در ارتقای سلامت انسان دارد. کیفیت روغن زیتون تحت تأثیر عوامل متعددی ازجمله رقم و شرایط اقلیمی قرار می‌گیرد. با توجه به تنوع اقلیمی ایران، این پژوهش با هدف ارزیابی پروفایل اسیدهای چرب، شاخص‌های کیفی و ترکیبات زیست‌فعال روغن زیتون ژنوتیپ امیدبخش Bn6 و رقم کنسروالیا در دو منطقه طارم و سرپل ذهاب انجام شد.
مواد و روش‌ها: این پژوهش در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار طی سال ۱۴۰2 در دو ایستگاه تحقیقات زیتون طارم (استان زنجان) و سرپل ذهاب (استان کرمانشاه) اجرا گردید. میوه‌های زیتون از ژنوتیپ Bn6 و رقم کنسروالیا براساس شاخص رنگ میوه برداشت شد و روغن‌کشی در مقیاس آزمایشگاهی انجام شد. ترکیب اسیدهای چرب با استفاده از دستگاه گاز کروماتوگرافی (GC)  تعیین گردید. شاخص‌های کیفی شامل اسیدیته (برحسب درصد اولئیک اسید)، عدد پراکسید (میلی‌اکی‌والان اکسیژن بر کیلوگرم روغن)، ضرایب خاموشی K232 و K270، کلروفیل و کاروتنوئید کل اندازه‌گیری شدند. ترکیبات فنلی با روش فولین-سیکالچو و ظرفیت آنتی‌اکسیدانی با روش DPPH ارزیابی گردیدند. تجزیه آماری داده‌ها به صورت تجزیه مرکب در مکان با نرم‌افزار SAS 9.4 انجام و مقایسه میانگین‌ها با آزمون LSD انجام شد.
نتایج: نتایج تجزیه واریانس مرکب نشان داد که اثر متقابل ژنوتیپ × محیط برای بیشتر اسیدهای چرب و برخی شاخص‌های کیفی معنی‌دار بود. روغن رقم کنسروالیا دارای اسید اولئیک (63.47%)، اسیدهای چرب غیر اشباع با یک پیوند دوگانه (MUFA)
(67.14 درصد)، نسبتMUFA/PUFA  (5.30) و نسبت اولئیک به لینولئیک (5.44) بالاتری نسبت به ژنوتیپ Bn6 بود، در حالی که ژنوتیپ Bn6 دارای اسید لینولئیک بالاتر (36.73%) و پروفایل غنی‌تر از اسیدهای چرب غیر اشباع با چند پیوند دوگانه (PUFA) بود. بیشترین میزان فنل کل (51.09 میلی‌گرم گالیک اسید بر کیلوگرم روغن) در ژنوتیپ Bn6 در منطقه سرپل ذهاب و کمترین میزان (15.98 میلی‌گرم گالیک اسید بر کیلوگرم روغن) در همین ژنوتیپ در منطقه طارم مشاهده شد. بیشترین ظرفیت آنتی‌اکسیدانی (79.43%) در رقم کنسروالیا در منطقه طارم و کمترین آن (13.54%) در همین رقم در منطقه سرپل ذهاب ثبت گردید. براساس استانداردهای شورای بین‌المللی زیتون (IOC)، روغن رقم کنسروالیا در هر دو منطقه با محدوده‌های استاندارد اسید اولئیک (۵۵-۸5%)، اسید پالمیتیک (۷-۲۰%) و اسید لینولئیک (21- 2.5%) مطابقت داشت، در حالی که ژنوتیپ Bn6 از نظر اسید اولئیک (کمتر از ۵۵%) و اسید لینولئیک (بیشتر از ۲۱%) با استانداردهای پذیرفته شده برای روغن زیتون فرابکر مطابقت نداشت.
نتیجه‌گیری: رقم کنسروالیا با پایداری ترکیبات فنلی و انطباق با استانداردهای شورای بین المللی زیتون (IOC) در هر دو منطقه، به‌عنوان گزینه‌ای مناسب‌تر برای تولید روغن با پایداری اکسیداتیو بالا و ارزش تغذیه‌ای مطلوب در هر دو اقلیم معرفی می‌شود. ژنوتیپBn6  با پاسخ مثبت به تنش گرمایی از نظر افزایش ترکیبات فنلی، ظرفیت ویژه‌ای برای مناطق گرمسیر دارد، هرچند روغن آن از نظر ترکیب اسیدهای چرب با استانداردهای ملی و بین‌المللی مطابقت ندارد. بنابراین با توجه به عملکرد بالای میوه و پایداری تولید آن در مناطق گرم می‌تواند در برنامه‌های اصلاحی و معرفی رقم به منظور تولید کنسرو زیتون قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

مراجع
- Anwar, M.J., Anwar, M.H., Imran, M., Noman, A.M., Hussain, M., Raza, H., Mohamed, H.M., Mohamed, G.A., Ibrahim, S.R.M., Yehuala, T.F., Alsagaby S.A., Al Abdulmonem, W., Abdelgawad, M.A., Mostafa, E.M., Ghoneim, M.M. and Selim, S., 2025. Olive oil polyphenols: A promising approach for cancer prevention and therapy. Food Science and Nutrition, 18: 13(9): e70976.
https://doi.org/10.1002/fsn3.70976. PMID: 40979569; PMCID: PMC12446577
- Azimi, M., Hashempour, A., Hosseini Mazinani, M., Nourizadeh, M., Golmohammadi, M., Zeinanloo, A.A., Abdollahi, A. and Mostafavi, K., 2024. Gilvaneh, the new oil olive cultivar suitable for culture in Tarom region. Research Achievements for Field and Horticulture Crops, 12(2): 165-186.
https//rafhc.areeo.ac.ir/article_131018.html?lang=en
- Brand-Williams, W., Cuvelier, M.E. and Berset, C., 1995. Use of a free radical method to evaluate antioxidant activity. LWT-Food Science and Technology, 28: 25-30.
http://dx.doi.org/10.1016/S0023-6438(95)80008-5
- EEC., 2003. Characteristics of olive and olive pomace oils and their analytical methods EEC Regulation. (1989/2003). Official Journal of the European Communities, 298: 57-66. https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2003:295:0057:0077:EN:PDF
- Fahadi Hoveizeh, N., Gholami, R., Zahedi, S.M., Gholami, H. and Carillo, P., 2023. Effects of harvesting time on fruit development process and oil content of selected Iranian and foreign olive cultivars under subtropical conditions. Plants, 12(14): 2737. https://doi.org/10.3390/plants12142737
- Gholami, R. and Zahedi, S.M., 2019a. Genotypic differences of olive in reproductive characteristics and fruit yield response to deficit irrigation. Acta Scientiarum Polonorum Hortorum Cultus, 18(5): 123-129. https://doi.org/10.24326/asphc.2019.5.12
 -Gholami, R. and Zahedi, S.M., 2019b. Identifying superior drought-tolerant olive genotypes and their biochemical and some physiological responses to various irrigation levels. Journal of Plant Nutrition, 42(17): 2057-2069.
https://doi.org/10.1080/01904167.2019.1648672
- Gholami, R., Arji, I. and Akbari, F., 2018. Evaluation of some fruit characteristics and yield promising olive genotypes in Kermanshah province in Iran. Seed and Plant Journal, 34(2): 161-175. https://doi.org/ 10.22092/spij.2018.118833
- Gholami, R., Hashempour, A., Arji, I., Asadi-Sanam, S. and Fatahi Moghadam, J., 2027. Evaluation of yield stability and fruit and oil characteristics of some superior selected olive genotypes in Kermanshah province. Journal of Agricultural Science and Sustainable Production, (In press) https://doi.org/10.22034/saps.2026.66290.3352
- Hajiamiri, A., Safari, H., Gardakaneh, M. and Najafi, M., 2013. Study of comparison and adaptation of 15 Iranian and foreign olive (Olea europaea L.) cultivars under Sar-e-Pol-e- Zehab conditions. Journal of Horticultural Science, 27(2): 166-177. https://doi.org/10.22067/jhorts4.v0i0.24816
- Hashempour, A., Azimi, M., Abdollahi, A. and Fatahi Moghadam, J., 2021. Evaluation of qualitative traits and bioactive compounds of some cultivars and promising genotypes in Tarom region in Zanjan province. Journal of Food Science and Technology, 18(120): 99-110.
 https://doi.org/20.1001.1.20088787.1400.18.120.9.1
- Hashempour, A., Azimi, M. and Asadi-Sanam, S., 2022. Evaluation of oil fatty acid profiles of some promising olive cultivars and genotypes ‎in Tarom region of Zanjan province. Iranian Journal of Horticultural Science, 52(4): 937-949. https://doi.org/10.22059/ijhs.2021.316116.1891
- Hashempour, A., Fotouhi Ghazvini, R. and Bakhshi, D., 2011. Effect of two different climatic conditions of Qom and Roudbar on olive (Olea europaea L.) oil quality of three local Iranian cultivars. Iranian Journal of Horticultural Science and Technology, 11(4): 295-308. https://sid.ir/paper/80696/en
- Hashempour, A., Fotouhi Ghazvini, R., Bakhshi, D., Aliakbar, A., Papachatzis, A. and Kalorizou, H., 2010b. Characterization of virgin olive oils (Olea europaea L.) from three main Iranian cultivars, 'Zard', 'Roghani' and 'Mari' in Kazeroon region. Biotechnology and Biotechnological Equipment, 24(4): 2080-2084. https://doi.org/10.2478/V10133-010-0053-Z
- Hashempour, A., Fotouhi Ghazvini, R., Bakhshi, D. and Asadi-Sanam, S., 2010a. Fatty acids composition and pigments changing of virgin olive oil (Olea europea L.) in five cultivars grown in Iran. Australian Journal of Crop Science, 4(4): 258-263. http://www.cropj.com/bakhshi_4_4_2010_258_263.pdf
- International Olive Council (IOC), 2026. Trade standard applying to olive oils and olive pomace oils. COI/T.15/NC No 3/Rev. 22, January 2026. Madrid, Spain. https://www.internationaloliveoil.org/what-we-do/chemistry-standardisation-unit/standards-and-methods/
- Mınguez-Mosquera, M.I., Rejano, L., Gandul, B., Sanchez A.H. and Garrido, J., 1991. Color-pigment correlation in virgin olive oil. Journal of the American Oil Chemistry Society, 68: 332-336. https://doi.org/10.1007/BF02657688
- Singleton, V.L. and Rossi, J.A., 1965. Colorimetry of total phenolics with phosphomolybdic phosphotungstic acid reagents. The American Journal of Ecology and Viticulture, 16: 144-158. https://doi.org/10.5344/ajev.1965.16.3.14
- Tehrani, S.D., Ahmadi, A.R., Sadeghi, N. and Keshani, M., 2025. The effects of the Mediterranean diet supplemented with olive oils on pro-inflammatory biomarkers and soluble adhesion molecules: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Nutrition and Metabolism (Lond), 22(1): 52. https://doi.org/10.1186/s12986-025-00947-8. PMID: 40420157; PMCID: PMC12105412
- Tura, D., Gigliotti, C., Pedò, S., Failla, O., Bassi, D. and Serraiocco, A., 2007. Influence of cultivar and environmental conditions on olive oil composition. Journal of Food Composition, 20: 300-307. https://doi.org/10.1016/j.scienta.2006.12.036
- Yılmaz-Düzyaman, H., León, L., de la Rosa, R., Sánchez-Ortiz, A., Serrano, A., Luque, F., Sanz, C. and Perez, A.G., 2025. Genotypic effect on olive (Olea europaea L.) fruit phenolic profile. Plants, 14(13): 1981.
https://doi.org/10.3390/plants14131981
- Zeinanloo, A.A., Arji, I., Taslimpour, M., Ramazani Malakroodi, M. and Azimi, M., 2015. Effect of cultivar and climatic conditions on olive (Olea europaea L.) oil fatty acid composition. Iranian Journal of Horticultural Science, 46(2): 233-242. https://doi.org/10.22059/ijhs.2015.54619
- Zou, X. and Liu, H., 2025. Cardiovascular, metabolic and endocrine, cancer, mortality, derma, and other outcomes of olive oil and oleic acid: An umbrella review. Food Science and Nutrition, 13(10): e71115. https://doi.org/10.1002/fsn3.71115. PMID: 41142012; PMCID: PMC12547079
تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران
دوره 42، شماره 3 - شماره پیاپی 129
آبان 1405
صفحه 619-636
فایل ها
هم رسانی
ارجاع به این مقاله
آمار