مقایسه ترکیب‌های شیمیایی اسانس برگ، گل، ساقه و ریشه Nepeta bornmuelleri Hausskn. ex Bornm.

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه شیمی، دانشکده علوم، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد کرمان

2 دانشجوی کارشناسی‌ارشد، گروه شیمی، دانشکده علوم، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد کرمان

چکیده

جنس Nepeta، متعلق به تیره نعناع (Lamiaceae)، در ایران 67 گونه دارد که اغلب آنها انحصاری ایران هستند. هدف از این مطالعه، مقایسه کمّی و کیفی اسانس برگ، گل، ساقه و ریشه Nepeta bornmuelleri Hausskn. ex Bornm.، از گونه‌های انحصاری و معطر بود. این گیاه در اردیبهشت ماه 1390 از کوه هزار واقع در استان کرمان جمع‌آوری شد و از برگ، گل، ساقه و ریشه آن به‌طور جداگانه، به روش تقطیر با آب، اسانس‌گیری بعمل آمد. ترکیب‌های تشکیل‌دهنده روغن‌های اسانسی با استفاده از دستگاه‌های کروماتوگراف گازی (GC) و کروماتوگراف گازی متصل به طیف‌سنج جرمی (GC/MS) شناسایی شدند. در روغن‌های اسانسی برگ و گل، به‌ترتیب 38 و 19 ترکیب شناسایی شد که 6/98% و 5/94% اسانس را تشکیل می‌دادند. βa4،α7،βa7-نپتالاکتون (2/29% و 8/26%)، 1،8-سینئول (6/19% و 6/14%)، αa4،α7،αa7-نپتالاکتون (6/6% و 5/19%) و بتا-پینن (9/18% و 4/11%) به‌ترتیب ترکیب‌های عمده در اسانس برگ و گل بودند. همچنین، از بین 9 ترکیب شناسایی شده در اسانس ساقه که 8/95% اسانس را تشکیل می‌دادند، βa4،α7،βa7-نپتالاکتون (8/39%)، کاریوفیلن اکسید (1/24%) و 1،8-سینئول (8/12%)، اجزاء اصلی بودند. از طرف دیگر، 12 ترکیب در اسانس ریشه شناسایی شد که 3/99% آن را شامل می‌شدند. ترکیب‌های عمده، ایزومرهای βa4،α7،βa7-نپتالاکتون (2/73%) و αa4،α7،αa7-نپتالاکتون (4/13%) بودند. نتایج این تحقیق نشان داد که نپتالاکتون جزء اصلی روغن‌های اسانسی حاصل از اندام‌های مختلف N. bornmuelleri می‌باشد.

کلیدواژه‌ها


- مظفریان، و.، 1377. فرهنگ نامهای گیاهان ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، تهران، 740 صفحه.

- Adams, R.P., 2004. Identification of Essential Oil Components by Gas Chromatography/ Quadrupole Mass Spectroscopy. Allured Publishing Corporation, Illinois, USA, 456p.

- Dabiri, M. and Sefidkon, F., 2003. Chemical composition of Nepeta crassifolia Boiss. & Buhse oil from Iran. Flavour and Fragrance Journal, 18(3): 225-227.

- Davies, N.W., 1990. Gas chromatographic retention indices of monoterpenes and sesquiterpenes on methyl silicon and Carbowax 20M phases. Journal of Chromatography A, 503: 1-24.

- Esmaeili, A., Rustaiyan, A., Masoudi, S. and Nadji, K., 2006. Composition of the essential oils of Mentha aquatica L. and Nepeta meyeri Benth. from Iran. Journal of Essential Oil Research, 18(3): 263-265.

- Ghannadi, A., Aghazari, F., Mehrabani, M., Mohagheghzadeh, A. and Mehregan, I., 2003. Quantity and composition of the SDE prepared essential oil of Nepeta macrosiphon Boiss. Iranian Journal of Pharmaceutical Research, 2(2): 103-105.

- Hadian, J., Sonboli, A., Nejad Ebrahimi, S. and Mirjalili, M.H., 2006. Essential oil composition of Nepeta satureioides from Iran. Chemistry of Natural Compounds, 42(2): 175-177.

- Jamzad, Z., Grayer, R.J., Kite, G.C., Simmonds, M.S.J., Ingrouille, M. and Jalili, A., 2003. Leaf surface flavonoids in Iranian species of Nepeta (Lamiaceae) and some related genera. Biochemical Systematics and Ecology, 31(6): 587-600.

- Jamzad, M., Rustaiyan, A., Masoudi, S. and Jamzad. Z., 2008. Composition of the essential oils of Nepeta sessilifolia Bunge and Nepeta haussknechtii Bornm. from Iran. Journal of Essential Oil Research, 20(6): 533-535.

- Javidnia, K., Miri, M., Safavi, F., Azarpira, A. and Shafiee, A., 2002. Composition of the essential oils of Nepeta persica Boiss. from Iran. Flavour and Fragrance Journal, 17(1): 20-22.

- Mojab, F., Nickavar, B. and Hooshdar Tehrani, H., 2009. Essential oil analysis of Nepeta crispa and N. menthoides from Iran. Iranian Journal of Pharmaceutical Sciences, 5(1): 43-46.

- Nori-Shargh, D., Baharvand, B., Raftari, S. and Deyhimi, F., 2006. The volatile constituents analysis of Nepeta kotschyi Boiss. from Iran. Journal of Essential Oil Research, 18(3): 237-238.

- Rechinger, K.H., 1982. Flora Iranica (volume150). Akademische Druck-u. Verlagsanstalt, Graz, Austria, 590p.

- Rustaiyan, A., Jamzad, M., Masoudi, S. and Ameri, N., 2006. Volatile constituents of Nepeta hellotropifolia Lam., Mentha mozaffarianii Jamzad and Ziziphora persica Bunge., three Labiatae herbs growing wild in Iran. Journal of Essential Oil Research, 18(3): 348-351.

- Safaei-Ghomi, J., Bamoniri, A., Haghani, M. and Batooli, H., 2006. Essential oil composition of Nepeta gloeocephala Rech. f. from Iran. Journal of Essential Oil Research, 18(6): 635-637.

- Sajjadi, S.E., 2005. Analysis of the essential oil of Nepeta sintenisii Bornm. from Iran. Daru, 13(2): 61-64.

- Salehi, P., Sonboli, A. and Allahyari, L., 2007. Antibacterial and antioxidant properties of the essential oil and various extracts of Nepeta ispahanica from Iran. Journal of Essential Oil Bearing Plants, 10(4): 324-331.

- Sefidkon, F. and Akbarinia, A., 2003. Essential oil composition of Nepeta pogonosperma Jamzad et Assadi from Iran. Journal of Essential Oil Research, 15(5): 327-328.

- Sefidkon, F., Dabiri, M. and Alamshahi, A., 2002. Analysis of the essential oil of Nepeta fissa C.A. Mey from Iran. Flavour and Fragrance Journal, 17(2): 89-90.

- Sefidkon, F. and Jamzad, Z., 2007. Essential oil composition of four Iranian Nepeta species (N. cephalotes, N. bornmuelleri, N. mirzayanii and N. bracteata). Journal of Essential Oil Research, 19(3): 262-265.

- Sefidkon, F., Jamzad, Z. and Mirza, M., 2006. Chemical composition of the essential oil of the Iranian Nepeta species (N. crispa, N. mahanensis, N. ispahanica, N. eremophila and N. rivularis). Flavour and Fragrance Journal, 21(5): 764-767.

- Shan, B., Cai, Y.Z., Brooks, J.D. and Corke, H., 2007. The in vitro antibacterial activity of dietary spice and medicinal herb extracts. International Journal of Food Microbiology, 117: 112-119.

- Singh, G., Maurya, S., Catalan, C. and De Lampasona, M.P., 2004. Chemical constituents, antifungal and antioxidative effects of ajwain essential oil and its acetone extract. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 52(11): 3292-3296.

- Sonboli, A., Gholipour, A., Yousefzadi, M. and Mojarrad, M., 2009. Antibacterial activity and composition of the essential oil of Nepeta menthoides from Iran. Natural Product Communications, 4(2): 283-286.

- Sonboli, A., Salehi, P. and Allahyari, L., 2005. Essential oil composition of Nepeta involucrata from Iran. Chemistry of Natural Compounds, 41(6): 683-685.