نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• محمدحسین لباسچی ¹
• فاطمه سفیدکن ²
• ابراهیم شریفی عاشور آبادی ³
• بهلول عباس‌زاده ⁴
• معصومه لایق حقیقی ³

¹ اکولوژی کشاورزی - کشاورزی گیاهان دارویی، مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور

² سردبیر

³ موسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع کشور

⁴ دکتری زراعت؛ بخش تحقیقات گیاهان دارویی و محصولات فرعی، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور/زراعت

چکیده

سابقه و هدف: استفاده از گونه‌های با ارزش و سازگار گیاهان دارویی در دیمزارها می‌تواند در ایجاد پوشش گیاهی در طول فصول خشک سال، جلوگیری از فرسایش خاک در اراضی شیبدار، افزایش بهره‌وری بارش اراضی وسیعی از کشور موثر باشد. چهار گونه‌ گیاه دارویی مرزه با نام‌های علمی Satureja bachtiarica, S. mutica. S.spicigera و S. sahendica متعلق به خانواده نعناعیان، چندساله، ارزشمند، سازگار و انحصاری ایران در این طرح در شرایط دیم مورد استفاده قرار گرفتند.
مواد و روش: به منظور بررسی اثر تراکم و کودهای آلی بر صفات مورفولوژیک، زراعی و اسانس چهار گونه مرزه در شرایط دیم دماوند، آزمایشی به صورت کرت‌های خردشده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی از سال 1395 به مدت پنج سال در موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، ایستگاه تحقیقات مراتع همند دماوند اجرا گردید. عامل اصلی در سه سطح شامل کنترل، کود دامی پوسیده 30 تن در هکتار و کاه فرآوری شده با سولفات آمونیوم 10 تن در هکتار، و تراکم به عنوان عامل فرعی در سه سطح (26666، 40000، 80000 بوته در هکتار) در نظر گرفته شد. صفات مورد اندازه گیری شامل; ارتفاع بوته، قطر تاج پوشش، تعداد شاخه‌‌های اصلی، عملکرد خشک گیاه، درصد ماده خشک به تر اندام هوایی، درصد و عملکرد اسانس بود.
نتایج: نتایج مقادیر صفات اندازه‌گیری شده در سال های اول تا سوم زراعی با روند افزایشی، نشان از رشد و سازگاری گونه‌های مرزه در شرایط دیم داشت. بیشترین عملکرد ماده خشک در شرایط دیم این آزمایش با 1821 کیلوگرم در هکتار و درصد اسانس 86/2 درصد در گونه‌ی با ارزش و برگزیده‌ی S. mutica حاصل گردید. نتایج نشان داد تیمار‌های شاهد و کود دامی همراه با تراکم زیاد دارای برتری در کلیه صفات مورفولوژیک و عملکرد اقتصادی Satureja bachtiarica, و S. sahendica با تاج‌پوشش نسبی محدود و با تراکم متوسط در S.mutica. و S.spicigera نسبت به سایر تیمارها بود.
نتیجه گیری کلی: بالا بودن میزان اغلب صفات در تیمار شاهد حاکی از محدودیت کود پذیری و سلامت گونه‌های مرزه در شرایط دیم محسوب می‌گردد. موفقیت در کشت، استقرار و رشد گونه‌های مختلف مرزه در شرایط دیم منطقة مورد آزمایش نشان دهندة سازگاری و عملکرد اقتصادی گونه‌های مختلف مرزه در شرایط دیم نیمه استپی سرد مناطق مختلف کشور می‌باشد. نتیجه گیری کلی: بالا بودن میزان اغلب صفات در تیمار شاهد حاکی از محدودیت کود پذیری و سلامت گونه‌های مرزه در شرایط دیم محسوب می‌گردد. موفقیت در کشت، استقرار و رشد گونه‌های مختلف مرزه در شرایط دیم منطقة مورد آزمایش نشان دهندة سازگاری و عملکرد اقتصادی گونه‌های مختلف مرزه در شرایط دیم نیمه استپی سرد مناطق مختلف کشور می‌باشد. تیجه گیری کلی: بالا بودن میزان اغلب صفات در تیمار شاهد حاکی از محدودیت کود پذیری و سلامت گونه‌های مرزه در شرایط دیم محسوب می‌گردد. موفقیت در کشت، استقرار و رشد گونه‌های مختلف مرزه در شرایط دیم منطقة مورد آزمایش نشان دهندة سازگاری و عملکرد اقتصادی گونه‌های مختلف مرزه در شرایط دیم نیمه استپی سرد مناطق مختلف کشور می‌باشد. تیجه گیری کلی: بالا بودن میزان اغلب صفات در تیمار شاهد حاکی از محدودیت کود پذیری و سلامت گونه‌های مرزه در شرایط دیم محسوب می‌گردد. موفقیت در کشت، استقرار و رشد گونه‌های مختلف مرزه در شرایط دیم منطقة مورد آزمایش نشان دهندة سازگاری و عملکرد اقتصادی گونه‌های مختلف مرزه در شرایط دیم نیمه استپی سرد مناطق مختلف کشور می‌باشد

کلیدواژه‌ها

• عملکرد اقتصادی
• گونه‌های انحصاری مرزه
• دیم
• کود آلی
• تراکم
• اسانس

موضوعات

• زراعت و باغبانی