مدل‌سازی مطلوبیت رویشگاه گونه آویشن کوهی (Thymus kotschyanus Boiss. & Hohen.) با روش تحلیل عاملی آشیان اکولوژیک (مطالعه موردی: مراتع طالقان میانی)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد، دانشکده منابع طبیعی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران

2 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، دانشکده منابع طبیعی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج، ایران

چکیده

هدف از این مطالعه مدل‌سازی مطلوبیت رویشگاه گونه Thymus kotschyanus Boiss. & Hohen. با استفاده از روش تحلیل عاملی آشیان بوم‌شناختی بود. این مدل در نرم‌افزار Biomapper اجرا شد. لایه‌های اطلاعاتی بکار برده شده شامل نقشه حضور گونه و نقشه‌های متغیرهای خاکی (درصد سنگریزه، اسیدیته، هدایت الکتریکی، درصد آهک، ماده آلی، نیتروژن، پتاسیم، فسفر، عمق خاک، درصد شن، رس و سیلت) و نقشه‌های متغیرهای توپوگرافی منطقه (شیب، جهت و ارتفاع) بودند. صحت مدل با استفاده از شاخص بویس مقدار 89% بدست آمد؛ این نشان می‌دهد که دقت نتایج مدل بالاست. ضریب کاپای بدست‌آمده از بررسی میزان تطابق نقشه پیش‌بینی با واقعیت زمینی 73/0 بدست آمد که در سطح خوب می‌باشد. همچنین، نتایج نشان داد که گونه T. kotschyanus خاک‌هایی بامیزان اسیدیته 8-5/7، هدایت الکتریکی 25/0-20/0 دسی‌زیمنس بر متر و میزان آهک کمتر از 5/21% را ترجیح می‌دهد. همچنین رویشگاه مطلوب این گونه در ارتفاع بیش از 2000 متر از سطح دریا و در دامنه‌های شمالی و شرقی قرار دارد. به‌علاوه اینکه نتایج این بررسی نشان داد که گونه T. kotschyanus، گونه‌ای تخصصی در منطقه مورد مطالعه است که دارای آشیان بوم‌شناختی به‌نسبت محدودی است و تمایل به زندگی را در شرایط رویشگاهی خاص خودش دارد.

کلیدواژه‌ها


- Babalar, M., Khoshsohkan, F., Fatahi Moghadam, M.R. and Pourmeidani, A., 2013. Evaluation of morphological diversity and essential oils in some populations (Thymus kotschyanus Boiss. & Hohen). Iranian Journal of Horticultural Science, 44(2): 119-128.

- Bednarek, R., Dziadowiec, H., Pokojska, U. and Prusinkiewicz, Z., 2005. Badania Ekologiczno-Gleboznawcze (Soil-Ecological Research). PWN, Warszawa, 105p.

- Brasseur, T., 1983. Etudes botaniques, phytochimiques et pharmacologiques consacrees au Thym. Journal of Pharmacie de Belgique, 38: 261-272.

- Clark, D.B., Palmer, M.W. and Clark, D.A., 1999. Edaphic factors and the landscape scale distribution of tropical rain forest trees. Journal of Ecology, 80(8): 2662-2675.

- Corticchiato, M., Tomi, F., Bernardini, A.F. and Casanova, J., 1998. Composition and infraspecific variability of essential oil from Thymus herba barona Lois. Biochemical Systematics and Ecology, 26(8): 915-932.

- Davazdahemami, S. and Majnoonhosini, N., 2008. Cultivation and Production of Certain Herbs and Species. Tehran University Press, Tehran, 300p.

- Essawi, T. and Srour, M., 2000. Screening of some Palestinian medicinal plants for antibacterial activity. Journal of Ethnopharmacology, 70(3): 343-349.

- Gibson, L.A., Wilson, B.A., Cahill, D.M. and Hill, J., 2003. Modeling habitat suitability of the swamp antechinus (Antechinus minimus maritimus) in the coastal heathlands of southern Victoria, Australia. Journal of Biological Conservation, 117(2): 143-150.

- Guisan, A. and Zimmermann, N.E., 2000. Predictive habitat distribution models in ecology. Ecological Modelling, 135: 147-186.

- Habibi, H., Mazaheri, D., Fakhr-Tabatabaee, M. and Bigdeli, M., 2006. Effect of altitude on essential oil and components in wild thyme (Thymus kotschyanus Boiss.) Taleghan region. Pajouhesh & Sazandegi, 73: 2-10.

- Hasani Pak, A.A., 1998. Geostatistical. Tehran University Press, Tehran, 180p.

- Hengl, T., Sierdsema, H., Radovi, A. and Dilo, A., 2009. Spatial prediction of species' distributions from occurrence-only records: combining point pattern analysis, ENFA and regression-kriging. Journal of Ecological Modeling, 55(83): 1-13.

- Hirzel, A.H., Helfer, V. and Metral, F., 2001. Assessing habitat-suitability models with a virtual species. Journal of Ecological Modelling, 145: 111-121.

- Hirzel, A.H. and Guisan, A., 2002. Which is the optimal sampling strategy for habitat suitability modeling?. Journal of Ecological Modelling, 157: 331-341.

- Hirzel, A.H., Hausser, J., Chessel, D. and Perrin, N., 2002. Ecological Niche Factor Analysis: How to compute habitat-suitability maps without absence data?. Journal of Ecology, 73(22): 2027-2036.

- Hirzel, A.H., Laya, G.L., Helfera, V., Randina, C. and Guisana, A., 2006. Evaluating the ability of habitat suitability models to predict species presences. Ecological Modeling, 199: 142-152.

- Jamshidi, A.H., Aminzade, M., Azarnivand, H. and Abedi, M., 2006. Effect of altitude on quality and quantity of essential oil of Thymus kotschyanus. Iranian Journal of Medicinal and Aromatic Plants, 15(18):17-22.

- Mark, A.F., Dickinson, K.J.M. and Hofstede, R.G.M., 2000. Alpine vegetation, plant distribution, life forms, and environments in a humid New Zealand region: Oceanic and tropical high mountain affinities. Arctic Antarctic and Alpine Research, 32: 240-254.

- Meister, A., Bernhardt, G., Christoffel, V. and Buschauer, A., 1999. Antispasmodic activity of Thymus vulgaris extract on the isolated guinea-pig trachea: discrimination between drug and ethanol effects. Journal ofPlanta Medica, 65: 512-516.

- Mesdaghi, M., 2007. Range Management in Iran. Imam Reza University Press, Mashhad, 333p.

- Mirdavoodi, H.R. and Zahedi Pour, H., 2005. Determination of suitable species diversity model for Meyghan playa plant association and effect of some ecological factors on diversity change. Pajouhesh & Sazandegi, 18(3):56-65.

- Monsserud, D.M. and Leemans, R., 1992. Comparing Global Vegetation relationships in coastal desert plain of southern Sinai.Journal of Arid Enviroments, 55: 607-628.

- Neeti, N., Vaclavik, T. and Niphadkar, M., 2007. Potential distribution of Japanese knotweed in Massachusets. ESRI Annual User Conference, San Diego, 18-22 June.

- Rechinger, K.H., 1982. Flora Iranikavol. 152: Akademische Ddruck and Varagsanstalt.

- Safaei, M. and Tarkesh Esfehani, M., 2013. Medicinal plant habitat protection Ferula ovina Boiss. using habitat modeling potential (suggested model: Ecological niche factor analysis). Journal of Plant Ecosystem Conservation, 1: 122-105.

- Shokri, M., Bahmanyar, M.A. and Tatian, M.R., 2003. An ecological investigation of vegetation cover in Estival Rangelands of Hezarjarib (Behshahr). Journal of Natural Environment (Iranian Journal of Natural Recources), 56(1-2): 131-149.

- Shokrollahi, SH., Moradi, H. and Dianati Tilaki, Gh.A., 2010. Survey environmental factors affecting the Thymus kotschyanus Boiss. habitat in the rangelands of pleur. Journal of Plant and Ecosystem, 30: 69-87.

- Strubbe, D. and Matthysen, E., 2009. Predicting the potential distribution of invasive ring-necked parakeets Psittacula krameri in northern Belgium using an ecological niche modelling approach. Biological Invasions, 11(3): 497-513.

- Trail, L.W. and Bigalke, R.C., 2006. A presence habitat suitability model for large grazing African ungulates and its utility for wildlife management. Journal of Ecology, 45: 347-354.

- Trethowan, P.D., Robertson, M.P. and McConnachie, A.J., 2011. Ecological niche modelling of an invasive alien plant and its potential biological control agents. South African Journal of Botany, 77: 137-146.

- Vahabi, M.R., Basiri, M., Moghadam, M.R. and Masoumi, A.A., 2007. Determination of the most effective habitat indices for evaluation of tragacanth sites in Isfahan province. Journal of the Iranian Natural Research, 59(4): 1013-1029.

- Virgilio, N.D., Monti, A. and Venturi, G., 2007. Spatial variability of switchgrass (Panicum virgatum L.) yield as relatead to soil parameters in a small field. Journal of Field Crops Research, 101: 232-239.

- Wolmarans, R., Robertson, M.P. and Van Rensburg, B.J., 2010. Predicting invasive alien plant distributions: how geographical bias in occurrence records influences model performance. Journal of Biogeography, 37(9): 1629-1834.

- Zare Chahouki, M.A., 2006. Modeling of Plant Species Distribution in Arid and Semi-Arid Rangelands. Ph.D. Thesis of Range Management, Faculty of Natural Resources, University of Tehran, 180p.

- Zare Chahouki, M.A., Khalasi Ahvazi, L. and Azarnivand, H., 2012. Comparison of three modeling approaches for predicting plant species distribution in mountainous scrub vegetation (Semnan rangelands, Iran). Polish Journal of Ecology, 60 (2): 105-117.

- Zheng, J., He, M., Li, X., Chen, Y., Li, X. and Liu, L., 2008. Effect of Salsola Passerine shrab patches on the micro scale heterogeneity of soil in a mountain grassland, China. Journal of Arid Environments, 72: 150-161.

- Zimmermann, F.V., Lukarevsky, S., Beruchashvili, G., Breitenmoser, W. and Breitenmoser, U., 2007. Mapping the vision-potential living space for the leopard in the Caucasus. Cat News (Issue), 2: 28-33.