زراعت و باغبانی
محمدحسین لباسچی؛ فاطمه سفیدکن؛ ابراهیم شریفی عاشور آبادی؛ بهلول عباسزاده؛ معصومه لایق حقیقی؛ احمد میرجلیلی؛ علی ساکی؛ علی حسینی؛ نیلوفر رضایی؛ مریم مکیزاده تفتی؛ میثم انصاری؛ محمد بختیاری رمضانی؛ سمانه اسدی صنم
چکیده
سابقه و هدف: استفاده از گونههای با ارزش و سازگار گیاهان دارویی در دیمزارها میتواند در ایجاد پوشش گیاهی در طول فصول خشک سال، جلوگیری از فرسایش خاک در اراضی شیبدار و افزایش بهرهوری بارش در اراضی وسیعی از کشور مؤثر باشد. چهار گونه گیاه دارویی مرزه با نامهای علمی Satureja spicigera، S. mutica، S. bachtiarica و S. sahendica متعلق به خانواده نعناعیان، چندساله، ...
بیشتر
سابقه و هدف: استفاده از گونههای با ارزش و سازگار گیاهان دارویی در دیمزارها میتواند در ایجاد پوشش گیاهی در طول فصول خشک سال، جلوگیری از فرسایش خاک در اراضی شیبدار و افزایش بهرهوری بارش در اراضی وسیعی از کشور مؤثر باشد. چهار گونه گیاه دارویی مرزه با نامهای علمی Satureja spicigera، S. mutica، S. bachtiarica و S. sahendica متعلق به خانواده نعناعیان، چندساله، ارزشمند، سازگار و انحصاری ایران در این طرح در شرایط دیم استفاده شدند.
مواد و روشها: بهمنظور بررسی اثر تراکم و کودهای آلی بر صفات مورفولوژیک، زراعی و اسانس چهار گونه مرزه در شرایط دیم دماوند، آزمایشی بهصورت کرتهای خردشده در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی از سال 1395 به مدت پنج سال در مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، ایستگاه تحقیقات مراتع همند دماوند اجرا گردید. عامل اصلی در سه سطح شامل کنترل، کود دامی پوسیده 30 تن در هکتار و کاه فراوری شده با سولفات آمونیوم 10 تن در هکتار و تراکم به عنوان عامل فرعی در سه سطح (26666، 40000، 80000 بوته در هکتار) در نظر گرفته شد. صفات مورد اندازهگیری شامل ارتفاع بوته، قطر تاجپوشش، تعداد شاخههای اصلی، عملکرد خشک گیاه، درصد ماده خشک به تر اندام هوایی و درصد عملکرد اسانس بود.
یافتهها: نتایج مقادیر صفات اندازهگیری شده در سالهای اول تا سوم زراعی با روند افزایشی، نشان از رشد و سازگاری گونههای مرزه در شرایط دیم داشت. بیشترین عملکرد ماده خشک در شرایط دیم این آزمایش با 1821 کیلوگرم در هکتار و درصد اسانس 2.86 درصد در گونه با ارزش و برگزیده S. mutica حاصل گردید. نتایج نشان داد تیمارهای شاهد و کود دامی همراه با تراکم زیاد دارای برتری در کلیه صفات مورفولوژیک و عملکرد اقتصادی Satureja bachtiarica و Satureja sahendica با تاجپوشش نسبی محدود و با تراکم متوسط در Satureja mutica و Satureja spicigera نسبت به سایر تیمارها بود.
نتیجهگیری کلی: بالا بودن میزان اغلب صفات در تیمار شاهد حکایت از محدودیت کودپذیری و سلامت گونههای مرزه در شرایط دیم داشت. موفقیت در کشت، استقرار و رشد گونههای مختلف مرزه در شرایط دیم منطقه مورد آزمایش نشاندهنده سازگاری و عملکرد اقتصادی گونههای مختلف مرزه در شرایط دیم نیمه استپی سرد مناطق مختلف کشور میباشد.
زراعت و باغبانی
نیلوفر رضایی؛ فاطمه سفیدکن؛ حسنعلی نقدی بادی
چکیده
سابقه و هدف: تولید گیاهان دارویی، ازجمله مرزه، در جهان رو به افزایش است. مرزه با ترکیبات تیمول و کارواکرول در اسانس خود، اهمیت ویژهای دارد. هدف این مطالعه، بررسی اثر تراکم کاشت و حاصلخیزی خاک بر صفات فیزیولوژیکی و فعالیت آنزیمهای آنتیاکسیدانی گیاه مرزه در شرایط دیم است. با توجه به اهمیت این عوامل در بهبود مقاومت گیاه در برابر ...
بیشتر
سابقه و هدف: تولید گیاهان دارویی، ازجمله مرزه، در جهان رو به افزایش است. مرزه با ترکیبات تیمول و کارواکرول در اسانس خود، اهمیت ویژهای دارد. هدف این مطالعه، بررسی اثر تراکم کاشت و حاصلخیزی خاک بر صفات فیزیولوژیکی و فعالیت آنزیمهای آنتیاکسیدانی گیاه مرزه در شرایط دیم است. با توجه به اهمیت این عوامل در بهبود مقاومت گیاه در برابر تنشها، این تحقیق به منظور تعیین بهترین تراکم کاشت و حاصلخیزی خاک بر افزایش فعالیتهای آنتیاکسیدانی و توسعه پایدار مرزه انجام شد.مواد و روشها: این پژوهش به صورت آزمایشی مزرعهای در ایستگاه تحقیقات همند آبسرد دماوند طی سالهای زراعی ۹۷-۱۳۹۶ و ۹۸-۱۳۹۷ انجام شد. آزمایش در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی به صورت کرتهای خرد شده با دو فاکتور اجرا گردید. فاکتور اصلی شامل سه سطح کودی بود: ۱) شاهد (بدون کود)، ۲) کود گاوی پوسیده (۳۰ تن در هکتار) و ۳) کاه غنیشده با سولفات آمونیوم (۱۰ تن در هکتار). فاکتور فرعی نیز شامل سه سطح تراکم کاشت (2.67، ۴ و ۸ بوته در مترمربع) بود. عملیات کاشت با استفاده از بذرهای استاندارد مرزه انجام شد. آمادهسازی زمین شامل شخم، دیسک و تسطیح بود. کوددهی براساس تیمارها قبل از کاشت انجام شد. آبیاری تنها به صورت دیم (متکی به بارندگی) بود. نمونهبرداری از برگها در مرحله گلدهی کامل انجام شد. صفات فیزیولوژیکی مورد اندازهگیری شامل محتوای نسبی آب برگ، میزان کلروفیل، پرولین، نشت الکترولیت، نشت یونی، مالوندیآلدئید و فعالیت آنزیمهای آنتیاکسیدانی (کاتالاز، پراکسیداز و سوپراکسید دیسموتاز) بود. نمونهها پس از برداشت، در آزمایشگاه مورد سنجش قرار گرفتند تا اثر عوامل بر پارامترهای موردنظر ارزیابی شود. تجزیهوتحلیل دادهها با استفاده از نرمافزار SAS و مقایسه میانگینها با آزمون چند دامنهای دانکن در سطح احتمال ۵% انجام شد.نتایج: نتایج این پژوهش نشان داد که تراکم کاشت و تیمارهای کودی آلی تأثیر معنیداری بر صفات فیزیولوژیکی و فعالیتهای دفاعی آنتیاکسیدانی گیاه مرزه (Satureja spicigera) در شرایط دیم دارند. بیشترین محتوای نسبی آب برگ (87.67%) و کمترین نشت الکترولیت (47.19%) در تیمار کود گاوی با تراکم پایین (2.67 بوته در مترمربع) مشاهده شد که بیانگر بهبود وضعیت آبی گیاه و پایداری غشای سلولی است. در مقابل، با افزایش تراکم کاشت، میزان کلروفیل و محتوای نسبی آب کاهش یافت، اما میزان پرولین، نشت الکترولیت (ELI) و مالوندیآلدئید (MDA) افزایش پیدا کرد که نشانه افزایش شدت تنش در شرایط تراکم بالاست. کاربرد کود گاوی و کاه غنیشده با سولفات آمونیوم موجب بهبود عملکرد فیزیولوژیکی گیاه و کاهش شاخصهای تنش اکسیداتیو شد. این تیمارها با تقویت تنظیم اسمزی و حفاظت از غشای سلولی، به افزایش تحمل گیاه در برابر خشکی کمک کردند. جالب توجه اینکه بیشترین فعالیت آنزیمهای آنتیاکسیدانی کاتالاز، پراکسیداز و سوپراکسید دیسموتاز در تیمار شاهد بدون کود با تراکم بالا مشاهده شد که بیانگر واکنش دفاعی شدید گیاه در شرایط تنش و کمبود مواد غذایی است. در مجموع، نتایج نشان میدهد که ترکیب بهینه کود آلی و تراکم مناسب کاشت میتواند با حفظ پایداری فیزیولوژیکی و کاهش آسیبهای اکسیداتیو، به افزایش مقاومت گیاه در شرایط کمآبی کمک کرده و کیفیت عملکرد گیاه دارویی مرزه را بهبود ببخشد.نتیجهگیری: نتایج این تحقیق نشان میدهد که گیاه مرزه از توانایی مطلوبی برای رشد و توسعه در شرایط دیم برخوردار است و ظرفیت قابل توجهی در ارتقای فعالیت آنتیاکسیدانی از خود نشان میدهد. کاربرد ترکیبی کودهای دامی (بهویژه کود گاوی) همراه با تراکم مناسب کاشت، بهعنوان یک راهکار مؤثر، سبب بهبود شاخصهای فیزیولوژیکی، افزایش مقاومت به تنشهای محیطی و تقویت سیستم دفاع آنزیمی گیاه میشود. پیادهسازی این یافتهها میتواند گامی مؤثر در جهت افزایش بهرهوری، پایداری اکولوژیکی و امنیت غذایی در مناطق با محدودیت منابع آبی باشد.
