تأثیر تراکم بوته بر صفات مرفولوژیک و زراعی ژنوتیپ‌های‌ بزرک دارویی (Linum usitatissimum L.)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهرکرد،

2 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهرکرد

3 دانشیار، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهرکرد

چکیده

به‌منظور بررسی ویژگی‌های مرفولوژیک و زراعی ژنوتیپ‌های مختلف بزرک دارویی (Linum usitatissimum L.) در تراکم‌های مختلف بوته، یک آزمایش مزرعه‌ای به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک کامل تصادفی در سه تکرار در مزرعه اجرا گردید. تراکم‌های مختلف ٣٠٠، ٥٠٠ و ١٠٠٠ بوته در مترمربع به‌عنوان فاکتور اول و چهار ژنوتیپ‌ بزرک ایرانی، استرالیایی، کانادایی و فرانسوی به‌عنوان فاکتور دوم منظور گردید. نمونه‌برداری در سه مرحله رشد رویشی، ٥٠% گل‌دهی و رسیدگی فیزیولوژیک انجام شد. نتایج نشان داد که تراکم بوته اثر معنی‌داری بر میانگین صفات ارتفاع، وزن ماده خشک هوایی گیاه در مرحله رشد رویشی،‌ ارتفاع، قطر ساقه، وزن خشک در مرحله ٥٠% گل‌دهی، ارتفاع، قطر ساقه، تعداد شاخه فرعی و وزن خشک در مرحله رسیدگی داشت. درضمن صفات تعداد کپسول در بوته، وزن هزاردانه، عملکرد دانه و شاخص برداشت نیز تحت تأثیر تراکم بوته قرار گرفت. ژنوتیپ‌های مختلف بزرک اثر معنی‌داری روی صفات ارتفاع، قطر ساقه و تعداد شاخه فرعی در هر سه برداشت داشت. صفات تعداد کپسول در بوته، ‌تعداد بذر در کپسول، وزن هزاردانه، عملکرد دانه، شاخص برداشت و تعداد روز تا ٥٠% گل‌دهی و رسیدگی فیزیولوژیک نیز تحت تأثیر معنی‌دار ژنوتیپ‌های بزرک قرار گرفت. حداکثر عملکرد دانه با میانگین ٨٩٩ کیلوگرم در هکتار مربوط به تیمار 1000 بوته در مترمربع بود. ژنوتیپ ایرانی بزرک، با تولید میانگین ٤٠/٦ بذر در کپسول، تولید میانگین ١٣٧٥ کیلوگرم بذر در هکتار، میانگین شاخص برداشت ٢٣/٢١، بیشترین و با میانگین ٦٥ روز تا ٥٠% گل‌دهی و ١٢٣ روز تا رسیدگی فیزیولوژیک دیررس‌‌ترین ژنوتیپ بود.
 

کلیدواژه‌ها


- امیدبیگی‏‏‏، ر.، 1379. تولید و فرآوری گیاهان دارویی (جلد سوم). انتشارات آستان قدس رضوی، صفحه 379.

- خواجه‌پور، م.ر.، 1383. گیاهان صنعتی. جهاد دانشگاهی واحد صنعتی اصفهان، ٥٦٤ صفحه.

- رهنما، ع.ا.، 1380. بررسی و تعیین مناسب‌ترین شیوه و تراکم کشت کلزا در شمال خوزستان. گزارشات نهایی طرح‌های به‌زراعی کلزا در سال زراعی 80-79، 80 صفحه.

- سعیدی، ق. و خدام‌باشی، م.، 1385. ارزیابی صفات زراعی برخی ژنوتیپ‌های بزرک با کیفیت روغن خوراکی در دو تاریخ کاشت در شهرکرد. علوم و فنون کشاورزی و منابع طبیعی، 10(4): 321-٣٠٩.

- شیرانی‌راد، ا.ح.، 1373. بررسی اثر تاریخ کاشت و تراکم بوته بر روند رشد و صفات زراعی دو ژنوتیپ‌ کلزا. پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته زراعت، دانشگاه تربیت مدرس، 161 صفحه.

- محمودی، م. عزیزی، خ.، قلاوند، ا.، قنبری، ع.ا.، دری، ح.ر.، محمودی. ع.، سلطانی، ا. و تشکری. م.، 1384. تأثیر تراکم گیاهی و آرایش کاشت بر عملکرد دانه و اجزای آن، عملکرد بیولوژیکی و شاخص برداشت در لوبیا قرمز ژنوتیپ‌ اختر. مقالات اولین همایش ملی حبوبات، دانشگاه فردوسی مشهد، 30-29 آبان: 333-329.

-Angadi, S.V., Cutforth, H.W., McConkey, B.G. and Gan, Y., 2003. Yield adjustment by canola grown at different plant population under semiarid conditions. Crop Science, 43(4): 1358-1366.

- Bernath, J., 1993. Wild Growing and Cultivated Medicinal Plants. Mezo. Publication, Budapest, 566p.

- Chen, J., Wang, L. and Thompson, L.U., 2006. Flaxseed and its components reduce metastasis after surgical excision of solid human breast tumor in nude mice. Cancer Letters, 234(2): 168-175.

- Danesh-Shahraki, A., Kashani, A., Mesgarbashi, M., Nabipour, M. and Koohi-Dehkordi, M., 2008. The effect of plant densities and time of nitrogen application on some agronomic characteristic of rape seed. Pajouhesh and Sazandegi (In Agronomy and Horticulture), 79: 10-17.

- Denis, L., Morton, M.S. and Griffiths, K., 1999. Diet and its preventive role in prostatic disease. European Urology, 35(6): 377-387.

- Green, A., 2000. Variation for oil quantity and quality in linseed (Linum usitatissimum). Australian Journal of Agricultural Research, 32(4): 599-607.

- Gubbles, G.H. and Kenaschuk, E., 1989. Effect of seeding rate of plant and seed characteristics of new flax cultivars. Canadian Journal of Plant Science, 69(3): 701-795.

- Khalili Moheleh, J., Tajbakhsh, M., Faiaz Moghdam, A. and Siadat, A. 2007. Effects of plant density on quantitative and qualitative characteristics of forage sorghum in second cropping. Pajouhesh and Sazandegi (In Agronomy and Horticulture), 75: 59-67.

- Law-Ogbomo, K.E. and Egharevba, R.K.A., 2009. Effects of planting density and NPK fertilizer application on yield and yield components of tomato (Lycospersicon esculentum Mill.) in forest Location. World Journal of Agricultural Sciences, 5(2): 152-158.

- Leitch, M.H. and Sahi, F., 1999. The effect of plant spacing on growth and development in linseed. Annals of Applied Biology, 135(2): 529-534.

- Lisson, S.N. and Mendham, N.J., 2000. Agronomic studies of flax (Linum usitatissimum L.) in south-eastern Australia. Australian Journal of Experimental Agriculture, 40: 1101-1112.

- McGregor, D.I., 1987. Effects of plant density on development and yield of rape seed and its significance to recovery from hail injury. Canadian Journal of Plant Science, 67: 43-51.

- Mohammadi Mirik, A.A., Saeidi, G. and Rezai, A., 2009. Interaction effects of planting date with seeding rate on agronomic traits of different genotypes of flax. Iranian Journal of Field Crops Research, 7(1): 219-228.

- Munir, M. and McNeilly, T., 1987. Dry matter accumulation, height and seed yield in spring oilseed rape as affected by fertilizer and spacing. Pakistan Journal of Agricultural Research, 8(2): 143-149.

- Omidbaigi, R., Tabatabaie, S.M.F. and Akbari, T., 2001. Effects of N-fertilizers and irrigation on the productivity (growth, seed yield, and active substances) of linseed. Iranain Journal of Agricultural Science, 32(1): 53-64.

- Paschos, G.K., Magkos, F., Panagiotakos, D.B., Volteas, V. and Zampelas, A., 2007. Dietary supplementation with flaxseed oil lowers blood pressure in dyslipidaemic patients. European Journal of Clinical Nutrition, 61(10): 1201-1206.

- Patil, V.D., Chopde, P.R. and Makne, V.G., 1986. Studies on interrelationships between yield and yield components in intervarietal crosses of linseed (Linum usitatissimum L.). Acta Agronomica Hungarica, 35: 129-132.

- Silva, R., 2005. Effect of planting date and planting distance on growth of flaxseed. Agronomy Journal, 136: 113-118.

- Sosulski, F.W. and Gore, R. F., 1964. The effect of photoperiod and temperature on the characteristics of flaxseed oil. Canadian Journal of Plant Science, 44(4): 381-382.

- Tadesse, T., Singh, H. and Weyessa, B., 2009. Correlation and path coefficient analysis among seed yield traits and oil content in Ethiopian linseed germplasm. International Journal of Sustainable Crop Production, 4(4): 8-16.

- Thompson, L.U., Rickard, S.E., Orcheson, L.J. and Seidl, M.M., 1996. Flaxseed and its lignin and components mammary tumor growth at a late stage of carcinogenesis. Carcinogenesis, 17(6): 1373-1376.

- Wang, B., Li, D., Wang, L.J., Huang, Z.G., Zhang, L., Chen, X.D. and Mao, Z.H., 2007. Effect of moisture content on the physical properties of fibered flaxseed. International Journal of Food Engineering, 3(5): 1-11.