بررسی ترکیب‌های شیمیایی اسانس بومادران هزار برگ (Achillea millefolium L.) در رویشگاه‌های مختلف استان آذربایجان‌شرقی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه علوم باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران

2 استادیار، گروه علوم باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران

چکیده

بومادران هزاربرگ با نام علمی Achillea millefolium L. متعلق به خانواده کاسنی (Asteraceae) می‌باشد. 130 گونه مختلف از این جنس در سراسر جهان پراکنش دارند، از این بین 19 گونه در کشور ایران رویش طبیعی دارد که از این تعداد 7 گونه بومی ایران است. در این مطالعه سرشاخه‌های گلدار به همراه برگ‌های روی ساقه و برگ‌های قاعده‌ای گیاه در خرداد ماه 1390 از هفت منطقه زنوز، باسمنج، پیربالا، بناب مرند، شبستر، کندلج و جلفا واقع در استان آذربایجان‌شرقی جمع‌آوری شده و بعد از خشکاندن در سایه و دمای اتاق جهت استخراج اسانس به روش تقطیر با آب با طرح کلونجر طبق فارماکوپه بریتانیا به مدت 4 ساعت بکار گرفته شد. ترکیب شیمیایی اسانس‌ها با استفاده از دستگاه‌های گاز کروماتوگراف (GC) و گاز کروماتوگرافی متصل به طیف‌سنج جرمی (GC/MS) شناسایی شدند. بازده متوسط تولید اسانس توسط پیکر رویشی و گل در این گیاه با سه تکرار برحسب وزن خشک ماده گیاهی، برای مناطق مختلف تقریباً برابر 1/0% زنوز، 4/0% باسمنج، 1/0% پیربالا، 2/0% بناب مرند، 1/0% شبستر، 25/0% کندلج و 4/0% جلفا تعیین شد. در مجموع در اسانس زنوز، باسمنج، پیربالا، بناب مرند، شبستر، کندلج و جلفا به‌ترتیب 35، 38، 48، 43، 45، 37 و 42 ترکیب شناسایی شد که از این میان ترکیب‌های‌دلتا-کادینول (3/23-7/3%)، 1،8-سینئول (5/18-7/7%)، جرماکرن D (9/10-7/2%)، آلفا-اودسمول (8-2%)، ترانس نرولیدول (3/11-6/2%) و آلفا-پینن (4/9-6/1%) در همه مناطق مشترک بوده و دارای بیشترین غلظت بودند. با توجه به غلظت بالای دو ترکیب با ارزش 1،8-سینئول و دلتا-کادینول در مناطق باسمنج و زنوز و با در نظر گرفتن بیشترین بازده اسانس، می‌توان نتیجه گرفت که این دو منطقه برای استخراج 1،8-سینئول و دلتا-کادینول مناسب می‌باشند.

کلیدواژه‌ها


- Azani, N., Sheidai, M. and Attar, F., 2009. Morphological and palynological studies in some Achillea L. species (Asteraceae) of Iran. Iranian Journal of Botany, 15(2): 213-226.

- Azizi, M., Chizzola, R., Ghani A. and Oroojalian, F., 2010. Composition at different development stages of the essential oil of four Achillea species grown in Iran. Natural Product Communications, 5(2): 283-290.

- Bimbiraitė, K., Ragažinskienė, O., Maruška, A. and Kornyšova, O., 2008. Comparison of the chemical composition of four yarrow (Achillea millefolium L.) morphotypes. Biologia, 54(3): 208-212.

- Bocevska, M. and Sovova, H., 2007. Supercritical CO2 extraction of essential oil from yarrow. The Journal of Supercritical Fluids, 40(3): 360-367.

- Bozin, B., Mimica-Dukic, N., Bogavac, M., Suvajdzic, L., Simin, N., Samojlik, I. and Couladis, M., 2008. Chemical composition, antioxidant and antibacterial properties of Achillea collina Becker ex Heimerl s.l. and A. pannonica Scheele essential oils. Molecules, 13(9): 2058-2068.

- British Pharmacopoeia, 1988. British Pharmacopoeia (Vol. 2). Her Majesty's Stationery Office, London.

- Calmasur, O., Kordali, S., Kaya, O. and Aslan, I., 2006. Toxicity of essential oil vapours obtained from Achillea spp. to Sitophilus granarius (L.) and Tribolium confusum (Jacquelin du Val). Journal of Plant Diseases and Protection, 113(1): 37-41.

- Gudaityte, O. and Venskutonis, P.R., 2007. Chemotypes of Achillea millefolium transferred from 14 different locations in Lithuania to the controlled environment. Biochemical Systematics and Ecology, 35(9): 582-592.

- Jaimand, K., Rezaee, M.B. and Barazandeh, M.M., 1999. Investigation on essential oil composition of Achillea millefolium L. subsp millefolium. Medicinal and Aromatic Plant Research, 4: 71-82.

- Karaalp, C., Yurtman, A.N. and Yavasoglu, N.U.K., 2009. Evaluation of antimicrobial properties of Achillea L. flower head extracts. Pharmaceutical Biology, 47(1): 86-91.

- Kiumarsi, A., Abomahboub, R., Rashedi, S.M. and Parvinzadeh, M., 2009. Achillea millefolium, a new source of natural dye for wool dyeing. Progress in Color, Colorants and Coatings, 2(2): 87-93.

- Mockute, D. and Judzentiene, A., 2003. Variability of the essential oils composition of Achillea millefolium ssp. millefolium growing wild in Lithuania. Biochemical Systematics and Ecology, 31(9): 1033-1045.

- Nadim, M.M., Malik, A.A., Ahmad, J. and Bakshi, S.K., 2011. The Essential oil composition of Achillea millefolium L. cultivated under tropical condition in India. World Journal of Agricultural Sciences, 7(5): 561-565.

- Paduch, R., Nowak-Kryska, M., Niedziela, P. and Kandefer-Szerszeń, M., 2008. Essential oil composition and in vitro biological activity of Achillea millefolium L. extracts. Journal of Pre-Clinical and Clinical Research, 2(1): 049-058.

- Rehus, L. and Neugebauerova, J., 2011. The comparison of the content of essential oil and flavonoids in selected species of genus Achillea millefolium agg. cultivated in conventional and organic way. Acta Fytotechnica et Zootechnica Special Number, 14: 33-35.

- Rohloff, J., 2003. Cultivation of Herbs and Medicinal Plants in Norway Essential Oil Production and Quality Control. Norwegian University of Science and Technology, NTNU. Ph.D Thesis NTNU Trondheim, Norway.

- Sefidkon, F. and Rahimi-Bidgoly, A., 2003. Quantitative and qualitative variation of essential oil of Thymus kotschanus by different methods of distillation and stage of plant growth. Iranian Medicinal and Aromatic Plants Research, 15: 1-22.

- Shibamoto, T., 1987. Retention indices in essential oil analysis: 259-275, In: Sandra, P. and Bichi, C., (Eds). Capillary Gas Chromatography in Essential Oil Analysis. Alfred Heuthig, New York, 435p.

- Suleimenov, Y.M., Atazhanova, G.A., Ozek, T., Demirci, B., Kulyyasov, A.T., Adekenov S.M. and Baser, K.H.C., 2001. Essential oil composition of three species of Achillea from Kazakhstan. Chemistry of Natural Compounds, 37: 447-450.

- Talwar, G.P. and Srivastava, L.M., 2006. Text Book of Biochemistry and Human Biology. Published by Asoke, 1328p.

- Trumbeckaite, S., Benetis, R., Bumblauskiene, L., Burdulis, D., Janulis, V., Toleikis, A., Viškelis, P. and Jakštas, V., 2011. Achillea millefolium L. s.l. herb extract: antioxidant activity and effect on the rat heart mitochondrial functions. Food Chemistry, 127(4): 1540-1548.

- Yavari, A.R., Nazeri, V., Sefidkon, F. and Hassni, M.E., 2010. Chemical composition of Thymus migricus Klokov & Desj.-Shost. essential oil from different regions of West Azerbaijan province. Iranian Medicinal and Aromatic Plants Research, 26(1): 14-21.

- Zheljazkov, V.D. and Astatkie, T., 2011. Effect of residual distillation water of 15 plants and three plant hormones on Scotch spearmint (Mentha×gracilis Sole). Industrial Crops and Products, 33(3): 704-709.