نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
دانشگاه ارومیه
چکیده
سابقه و هدف: تعدادی از متابولیتهای ثانویه گیاهی میتوانند بهعنوان حشرهکشهای گیاهی عمل کنند. این ترکیبات با تأثیر بر فرآیندهای مولکولی، بیوشیمیایی و فیزیولوژیکی حشرات، منجر به کاهش تغذیه، رشد و بقاء میگردند. در این پژوهش اثرات کشنده، زیرکشنده و تأثیر روی شاخص تغذیهای در لارو سن سوم کرم برگخوار کارادرینا Spodoptera exigua Hubner آفت مهم گیاه چغندرقند تحت تأثیر سه آفت کش گیاهی ماترین، نیمارین و تنداکسیر مورد بررسی قرار گرفت.
مواد و روش: برای تعیین LC50، زیرکشندگی و شاخص تغذیه کرم برگخوار چغندرقند، آفت مذکور در شرایط آزمایشگاهی پرورش داده شد و تحت تأثیر ترکیبات گیاهی ماترین با نام تجاری روی آگرو (Rui Agro) عصاره تلخبیان .Sophora flavescens Ait، حشرهکش گیاهی نیمارین (EC 15%) حاصل از عصاره دانههای درخت نیم Azadirachta indica Juss و حشرهکش گیاهی تنداکسیر(EC 80%) عصاره روغنی فلفل قرمز .Capsicum annuum L قرار گرفت. پس از انجام آزمایشهای مقدماتی، پنج غلظت از هر حشرهکش بهصورت لگاریتمی تعیین و برگهای چغندرقند با این غلظتها تیمار و لاروهای سن سوم در معرض آن قرار گرفتند. سپس میزان مرگومیر لاروها پس از ۴۸ ساعت ارزیابی شد. برای بررسی اثرات زیرکشندگی، از غلظت LC25 هر حشرهکش استفاده گردید. لاروهای همسن پس از تیمار، تا زمان بلوغ بررسی شدند و ویژگیهای زیستی مانند زندهمانی و پورهزایی ثبت گردید. برای مقایسه اثر رژیمهای غذایی مختلف بر شاخصهای تغذیه لارو سن سوم پروانه برگخوار چغندرقند، که بهصورت انفرادی با برگهای تیمارشده با غلظت زیر کشنده تغذیه شده و میزان مصرف غذا، رشد و دفع فضولات اندازهگیری شده بود، از تجزیه واریانس یک طرفه استفاده شد. برای تخمین مقادیر مختلف غلظت کشنده از روش پروبیت با نرم افزار SPSS انجام گرفت. همچنین، دادههای حاصل از جدول زندگی، بر اساس تئوری جدول زندگی دو جنسی سن- مرحله رشدی با استفاده از نرم افزار Twosex- MsChart تجزیه شدند.
نتایج: مقدارLC50 حشره کش ماترین، نیمارین و تند اکسیر روی لارو سن سوم برگخوار چغندرقند بعد از 48 ساعت به ترتیب، 61/47، 83/153 و 14/221 میکرولیتر بر میلیلیتر بدست آمد. برای برآورد اثرات زیرکشندگی ماترین، نیمارین و تند اکسیر روی فراسنجههای زیستی برگخوار چغندرقند از غلظت LC25 استفاده شد. نتایج این تحقیق نشان داد که طول عمر و باروری کرم برگخوار چغندر قند بالغ در غلظت زیرکشنده ترکیبات گیاهی مذکور نسبت به شاهد به طور معنیداری کمتر بود. میانگین طول دوره تخمریزی پروانههای ماده بالغ تحت تأثیر غلظت زیرکشنده این ترکیبات گیاهی از 4/9 روز در شاهد به 90/4 روز در تیمار ماترین، 41/7 روز در نیمارین و 78/7 روز در تنداکسیر کاهش یافت. همچنین نرخ خالص تولیدمثل (R0) از 60/283 پوره به ازای هر ماده در هر نسل در تیمار شاهد بهترتیب 5/80، 57/162 و 22/184 پوره، در غلظت زیرکشنده ماترین، نیمارین و تنداکسیر کاهش یافت. نرخ ذاتی افزایش جمعیت (rm) در ماترین 159/0 برروز و در شاهد 167/0 برروز ثبت شد. سایر فراسنجهها مانند نرخ متناهی افزایش جمعیت ()، نرخ ناخالص تولیدمثل (GRR) و میانگین طول یک نسل (T) نیز به طور معنی داری در تیمارها (ماترین، نیمارین و تنداکسیر) نسبت به شاهد کاهش یافتند و در ارزیابی شاخصهای تغذیهای روی لاروهای سن سوم نرخ نسبی رشد RCR، نرخ نسبی مصرف RGR، کارآیی تبدیل غذای خورده شده ECI و کارآیی تبدیل غذای هضم شده ECD در لاروهای تغذیه شده با مواد غذایی تیمار شده با ماترین، نیمارین و تنداکسیر، نسبت به شاهد به طور معنیداری کاهش یافت. در کل تیمار ماترین نسبت به نیمارین و تنداکسیر در هر سه فاکتور کشندگی، زیر کشندگی و شاخص تغذیه عملکرد بهتری روی برگخوار چغندرقند نشان داد.
نتیجهگیری: نتایج تحقیق حاضر نشان داد که این ترکیبات گیاهی اثرات قابل ملاحظهای روی شاخص تغذیه، کشندگی و زیرکشندگی برگخوار چغندرقند دارند. ترکیبات گیاهی ماترین، نیمارین و تنداکسیر میتوانند بهعنوان راهکاری پایدار و دوستدار محیط زیست در مدیریت تلفیقی آفت برگخوار چغندرقند مورد توجه قرار گیرند. این ترکیبات با کاهش وابستگی به حشرهکشهای شیمیایی و کاهش خطرات زیستمحیطی، میتوانند به بهبود استراتژیهای مدیریت آفات کمک کنند.
کلیدواژهها
موضوعات
)