نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• سیده مریم زمانیان دهکردی ¹
• محسن جعفریان دهکردی ²
• محمد زوارشانی ¹
• محسن عسگری ³
• مریم زوارشانی ³

¹ گروه علوم پایه، دانشکده دامپزشکی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرکرد، شهرکرد، ایران

² گروه علوم درمانگاهی، دانشکده دامپزشکی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرکرد، شهرکرد، ایران

³ گروه علوم پایه، دانشکده علوم پایه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرکرد، شهرکرد، ایران

چکیده

سابقه و هدف: افزایش طولانی‌مدت قند خون (هایپرگلیسمی)، منجر به افزایش بروز واکنش غیر آنزیمی میلارد می‌گردد. درنتیجه این واکنش تولید پروتئین‌های قنددار شده یا گلایکه شده نظیر هموگلوبین گلیکوزیله (HbA1c)، افزایش می‌یابد. مطالعات مختلف نشان می‌دهند عوارض ثانویه جدی بیماری دیابت نظیر مشکلات قلبی-عروقی و آسیب‌های مزمن کلیوی به‌دنبال افزایش HbA1c رخ می‌دهد. لذا کاهش تولید HbA1c منجر به کنترل عوارض در موارد ابتلا می‌گردد. امروزه اثبات گردیده است گیاهان دارویی می‌توانند منجر به کاهش میزان تولید HbA1c گردند. با توجه به اینکه بیماری دیابت یکی از شایع‌ترین انواع بیماری‌های متابولیک در سگ‌ها می‌باشد، مطالعه حاضر با هدف ارزیابی تأثیر عصاره هیدروالکلی میوه گیاه بنه کوهی بر میزان قنددار شدن هموگلوبین جدا شده از سگ در شرایط برون‌تنی انجام گردید.
مواد و روش‌ها: ابتدا از یک قلاده سگ سالم و فاقد علائم (پس از اندازه‌گیری قند خون ناشتا) 20 میلی‌لیتر خون اخذ و هموگلوبین آن جدا شد. به‌منظور تهیه عصاره هیدروالکلی بنه کوهی، ابتدا میوه درخت بنه کوهی از نواحی کوهستانی استان چهارمحال و بختیاری جمع‌آوری گردید. سپس گیاه به‌دست آمده در دمای اتاق خشک گردید. در مرحله بعدی با استفاده از آب و اتانول، عصاره‌گیری انجام شد. سپس غلظت‌های 1/0، 5/0 و 1 گرم بر دسی‌لیتر از عصاره هیدروالکلی بنه کوهی تهیه شد. همچنین محلول گلوکز در دو غلظت 20 و 40 میلی‌مولار (به‌منظور شبیه‌سازی شرایط هایپرگلیسمیک) تهیه شد. در نهایت نمونه‌های نهایی متشکل از هموگلوبین، گلوکز و غلظت‌های مذکور عصاره‌ هیدروالکلی تهیه و به‌مدت 7 و 14 روز در دمای 37 درجه سانتی‌گراد و شرایط تاریکی انکوبه گردیدند. پس از پایان انکوباسیون میزان HbA1c نمونه‌ها با استفاده از روش کلریمتریک اندازه‌گیری شد. داده‌ها پس از بررسی نرمال بودن توزیع با آزمون Shapiro–Wilk، با استفاده از آزمون تحلیل واریانس یک‌طرفه (One-way ANOVA) و آزمون تعقیبی توکی (Tukey) در نرم‌افزار SPSS نسخه 26 تجزیه و تحلیل شدند و سطح معنی‌داری آماری کمتر از 05/0 در نظر گرفته شد.
نتایج: بر اساس نتایج به‌دست آمده در روز هفت و شرایط هایپرگلیسمیک 20 میلی‌مولار گلوکز، میزان هموگلوبین A1c در گروه‌های کنترل مثبت و غلظت‌های 1/0، 5/0 و 1 گرم بر دسی‌لیتر عصاره‌ هیدروالکلی بنه کوهی به ترتیب 141/0 ± 67/9، 021/0 ± 68/8، 212/0 ± 16/9 و 141/0 ± 40/9 بود. همچنین در روز چهارده و همین شرایط هایپرگلیسمیک، میزان هموگلوبین A1c در گروه‌های کنترل مثبت و غلظت‌های 1/0، 5/0 و 1 گرم بر دسی‌لیتر از عصاره‌ هیدروالکلی بنه کوهی به ترتیب 141/0 ± 72/9، 021/0 ± 32/7، 002/0 ± 58/7 و 002/0 ± 21/8 بود. آنالیز آماری نتایج مذکور نشان داد که میزان تشکیل هموگلوبین A1c در گروه‌های مختلف عصاره‌ هیدروالکلی بنه کوهی در مقایسه با گروه کنترل مثبت به صورت معنی‌دار کاهش یافته است (P < 0.05). همچنین در روز هفت و شرایط هایپرگلیسمیک 40 میلی‌مولار گلوکز، میزان هموگلوبین A1c در گروه‌های کنترل مثبت و غلظت‌های 1/0، 5/0 و 1 گرم بر دسی‌لیتر از عصاره‌ هیدروالکلی بنه کوهی به‌ترتیب 593/0 ± 42/18، 070/0 ± 07/17، 353/0 ± 58/17 و 123/0 ± 63/17 بود. در روز چهارده نیز میزان هموگلوبین A1c در گروه‌های کنترل مثبت و غلظت‌های 1/0، 5/0 و 1 گرم بر دسی‌لیتر از عصاره‌ به‌ترتیب 141/0 ± 53/18، 067/0 ± 40/15، 124/0 ± 19/15 و 125/0 ± 86/16 بود. آنالیز آماری نتایج حاکی از کاهش معنی‌دار میزان تشکیل هموگلوبین A1c در گروه‌های مختلف عصاره‌ هیدروالکلی بنه کوهی در مقایسه با گروه کنترل مثبت بود (P < 0.05).
نتیجه‌گیری: با توجه به نتایج، میوه گیاه بنه کوهی دارای خواص تقلیل دهندگی تشکیل هموگلوبین A1c، در شرایط هایپرگلیسمیک می‌باشد. لذا به‌نظر می‌رسد از عصاره این گیاه بتوان به عنوان مکمل درمان به‌منظور کاهش تولید هموگلوبین A1c و در نتیجه کاهش عوارض ثانویه در موارد افزایش قند خون، نظیر بیماری دیابت، در سگ استفاده نمود.

کلیدواژه‌ها

• برون‌تنی
• بنه کوهی
• کلریمتریک
• هایپرگلیسمی
• هموگلوبین

موضوعات

• اثرات بیولوژیک اسانس‌ها و عصاره‌ها