نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
دانشکده کشاورزی دانشگاه تربیت مدرس
چکیده
سابقه و هدف: تغییر اقلیم با تنشهای حرارتی و رطوبتی فزاینده، کشاورزی را به سمت کشت گیاهان مقاوم سوق داده است. گل محمدی با سازگاری بالا به شرایط محیطی متغیر، پتانسیل ایفای نقش محوری در دشتهای متأثر از تغییر اقلیم را داراست. این مطالعه با هدف بررسی امکانسنجی اقتصادی کشت گل محمدی بهعنوان راهکاری برای کاهش اثرات زیانبار تغییرات اقلیمی در دشت همدان - بهار، منطقهای بهشدت تحت تأثیر این پدیده در دهههای اخیر، طراحی و اجرا شده است. نتایج این پژوهش میتواند راهنمایی برای اتخاذ راهبردهای سازگارانه در بخش کشاورزی مناطق مشابه ارائه دهد.
مواد و روشها: در این پژوهش، ابتدا تغییرات آتی پارامترهای اقلیمی (دما و بارش) در دشت همدان - بهار تحت سناریوهای مختلف تغییر اقلیم پیشنگری شد. برای این منظور، از دادههای اقلیمی بلندمدت منطقه و مدلهای پیشنگری اقلیمی معتبر استفاده گردید. سپس، عملکرد گیاه گل محمدی در شرایط اقلیمی محتمل آینده با بهرهگیری از مدلهای شبیهساز رشد محصول که قادر به ارزیابی تأثیرات دما و رطوبت بر عملکرد گیاهان هستند، برآورد گردید. در ادامه، نتایج حاصل از پیشنگریهای اقلیمی و شبیهسازی رشد محصول در یک چارچوب اقتصادی تلفیق شد. این چارچوب اقتصادی شامل تحلیل سودآوری کشت گل محمدی در مقایسه با سایر محصولات رایج در الگوی کشت منطقه و ارزیابی تأثیر تغییرات اقلیمی بر سود خالص بخش کشاورزی بود. تحلیل اقتصادی با در نظر گرفتن هزینههای تولید، قیمت فروش محصول و عملکرد پیشنگری شده صورت گرفت تا امکانسنجی اقتصادی و پتانسیل جبران خسارات ناشی از تغییر اقلیم از طریق کشت گل محمدی ارزیابی شود.
نتایج: نتایج پیشنگری تغییرات اقلیمی در دشت همدان - بهار نشان داد که در دهههای آتی، دما روندی افزایشی و میزان بارش روندی کاهشی خواهد داشت. در مقابل، نتایج شبیهسازی عملکرد محصول نشان داد که گیاه گل محمدی، به دلیل مقاومت به تغییرات آبوهوایی و تنشهای محیطی، عملکرد بهتری نسبت به سایر محصولات آب بر رایج در منطقه در شرایط اقلیمی متغیر از خود نشان میدهد. از منظر اقتصادی، افزایش عملکرد نسبی گل محمدی در آینده منجر به افزایش سهم این گیاه در الگوی کشت بهینه منطقه خواهد شد. بر اساس تحلیلهای اقتصادی انجام شده، این تغییر در الگوی کشت و افزایش تولید گل محمدی قادر خواهد بود تا بخشی از خسارت اقتصادی ناشی از تغییرات اقلیم بر عملکرد سایر گیاهان زراعی را جبران نموده و سود خالص بخش کشاورزی منطقه را به میزان تقریبی 091/17 میلیارد تومان افزایش دهد.
نتیجهگیری: نتایج این پژوهش حاکی از آن است که گسترش کشت گیاه دارویی گل محمدی بهعنوان یک راهکار مؤثر برای سازگاری با پدیده تغییر اقلیم در دشت همدان - بهار قابلتوصیه است. این گیاه علاوه بر نشان دادن رشد مطلوب و عملکرد پایدار در شرایط نامساعد آبوهوایی پیشنگری شده، از نظر اقتصادی نیز سودآور بوده و پتانسیل جبران بخشی از خسارات اقتصادی وارده به بخش کشاورزی ناشی از تغییرات اقلیمی را دارا است؛ بنابراین، ترویج کشت گل محمدی میتواند به عنوان یک استراتژی مهم در راستای توسعه پایدار کشاورزی و کاهش آسیبپذیری اقتصادی مناطق مشابه مورد توجه قرار گیرد.
کلیدواژهها
موضوعات
)