نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 گروه فارماسیوتیکس، دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی گیلان، رشت، ایران
2 مرکز تحقیقات بیوتکنولوژی پزشکی، دانشکده پیراپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی گیلان، لنگرود، ایران
3 کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی گیلان، رشت، ایران
4 گروه فارماکوگنوزی، دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران
5 گروه داروسازی سنتی، دانشکده طب ایرانی، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران
چکیده
سابقه و هدف: گیاه پامچال کاسه بزرگ با نام علمی Primula macrocalyx Bunge. گیاهی از خانواده primulaceae میباشد که در ارتفاعات استان گیلان رویش دارد. این گیاه از گذشته در طب سنتی برای درمان بیماری-های مختلف از جمله پنومونی، برونشیت و سرماخوردگی به کار رفتهاست. با این وجود تاکنون در ایران، فرآورده دارویی از این گیاه تولید نشدهاست. لذا در مطالعه حاضر، تهیه فرمولاسیون خوراکی مایع از این گیاه مورد بررسی قرار گرفته، و خواص فیزیکوشیمیایی فرمولاسیون تهیهشده، مورد سنجش قرار گرفت.
مواد و روشها: پس از جمعآوری گیاه پامچال کاسه بزرگ در خرداد ۱۳۹۹ از منطقه اولسبلنگا در استان گیلان، عصاره اتانولی برگ، گل و ریشه گیاه به روش خیساندن تهیهشد. در ادامه، اجزاء گیاه از نظر مقدار آب موجود، خاکستر تام و نامحلول در اسید مورد بررسی قرار گرفته، تستهای کیفی شناسایی ترکیبات مؤثره انجام شده و نیز مقادیر فنول و فلاونوئید تام موجود در اجزاء گیاه تعیین گردید. طی مطالعات پیشفرمولاسیون، قابلیت انحلال عصارههای اجزاء گیاه و دوز و مواد جانبی مناسب فرمولاسیون ارزیابی شده و بر این اساس، فرمولاسیون شربت از این گیاه تهیه شد. در ادامه، فرمولاسیون تهیهشده از نظر خواص ظاهری و ارگانولپتیک، pH، کارایی ماده محافظ ضدمیکروبی، تشکیل رسوب و قفلشدن درب ظرف نگهداری بررسی شد.
یافته ها: بازده عصارهگیری گیاه پامچال کاسه بزرگ در گل، برگ و ریشه به ترتیب برابر با ۰۴/۱۹، ۱۷/۲۵، و ۱۲/۲۱ درصد بود. مقدار آب موجود در گل و ریشه گیاه و برگ آن به ترتیب ۱۳، ۱۳ و ۱۲ درصد بود. میزان خاکستر تام در گل، برگ و ریشه گیاه به ترتیب برابر با ۶، ۱۱، و ۵/۹ درصد و میزان خاکستر نامحلول در اسید در این اجزاء به ترتیب برابر با ۲، ۵/۳، و ۳ درصد بود. برگ گیاه مورد مطالعه حاوی فلاونوئید، ساپونین و تانن، گل گیاه حاوی فلاونوئید و تانن، و ریشه آن حاوی ساپونین و تانن بود. پلیفنول تام بر حسب گالیکاسید در ریشه، برگ و گل به ترتیب برابر با ۴۴/۴۱، ۰۵/۸۱، و ۸۹۶/۱۲۵ درصد بود. درصد فلاونوئید تام بر حسب ایزوکوئرستروزاید در گل و برگ گیاه به ترتیب برابر با ۰۸۱/۰ ± ۸۸/۲، و ۰۴۱/۰ ± ۲۶/۲به دست آمد. شاخص کفکنندگی در برگ و ریشه گیاه به ترتیب برابر با ۳۳۳ و۲۵۰، و در گل کمتر از ۱۰۰ بود. در مطالعات پیشفرمولاسیون شربت پامچال کاسه بزرگ، قابلیت انحلال اجزاء عصاره گیاه، دوز و مواد جانبی مناسب فرمولاسیون، و پایه مناسب تهیه فرآورده بررسی شد. بر این اساس، تمامی اجزاء عصاره گیاه انحلال مناسبی در آب خالص از خود نشان دادند و افزودن پروپیلن گلایکول و گلیسیرین به عنوان کمک حلال، به انحلال بهتر عصارهها کمک کرد. فرمولاسیون شربت تهیه شده از گیاه، از نظر فاکتورهایی از جمله، خواص ارگانولپتیک، pH، نحوه ریزش فرمولاسیون از ظرف (به عنوان معیاری از گرانروی فرمولاسیون)، کارایی ماده محافظ، عدم ایجاد رسوب، و عدم قفلشدن درب ظرف مورد پذیرش قرار گرفت.
بحث و نتیجه گیری: با توجه به وجود ترکیبات فلاونوئیدی و ساپونینها در گیاه پامچال کاسه بزرگ و مقبولیت فرمولاسیون تهیهشده از این گیاه از نظر خواص ارگانولپتیک، pH، گرانروی، کارایی ماده محافظ و عدم ایجاد رسوب، این فرمولاسیون میتواند به عنوان یک فرآورده گیاهی در درمان بیماریهای تنفسی پیشنهاد گردد.
کلیدواژهها
موضوعات
)