نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
گروه علوم باغبانی و زراعی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
چکیده
سابقه و هدف: یکی از مهمترین عوامل اقلیمی که بر توزیع و پراکنش گیاهان سراسر جهان تاثیرگذار بوده و میتواند تغییرات مورفوفیزیولوژیک و بیوشیمیایی در گیاه ایجاد کند، تنش شوری است. عصاره جلبک دریایی به عنوان یک محرک زیستی طبیعی در کشاورزی مدرن با تقویت سیستم ایمنی گیاهان، مقاومت آنها را در برابر انواع تنشها افزایش میدهد. استفاده از این عصاره میتواند باعث افزایش کلروفیل و بهبود فرایند فتوسنتز شود، که در نهایت منجر به افزایش تولید زیست توده و عملکرد محصولات کشاورزی میشود.
مواد و روشها: تحقیق حاضر جهت بررسی رشد، خصوصیات فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی گیاه دارویی سرخارگل (Echinacea angustifolia L.) تحت تنش شوری در چهار سطح (صفر، 50، 75 و 100 میلیمولار) و عصاره جلبک دریایی (Sargassum johnstonii) در سه سطح (عدم محلولپاشی (شاهد)، عصاره 1 گرم و 2 گرم در لیتر)؛ به صورت فاکتوریل بر پایه طرح کاملا تصادفی در سه تکرار انجام شد. بذرهای گیاه سرخارگل از شرکت پاکان بذر تهیه و در گلخانه در سینی نشا کاشته شدند. نشاها پس از رسیدن به مرحله چهار برگی، به گلدان منتقل شد. تنش شوری با کلریدسدیم (NaCl) از طریق آب آبیاری با حجم 50 میلیلیتر به فاصله چهار روز اعمال گردید. پس از هر سه مرتبه آبیاری با آب شور، آبشویی با آب معمولی جهت جلوگیری از تجمع نمک در گلدان صورت گرفت. تنش شوری به مدت 40 روز ادامه یافت. محلولپاشی با عصاره جلبک دریایی سارگاسوم به مدت 40 روز با فاصله 10 روز یکبار در پنج مرتبه انجام شد. در مرحله گلدهی، اندازهگیری صفات مورفولوژیک در محل گلخانه انجام شد و سپس برداشت گیاهان انجام شد و وزن تر و خشک گیاه اندازه گیری شد. صفات مطالعه شده شامل ویژگیهای مورفولوژیک (ارتفاع بوته، تعداد برگ، تعداد شاخه فرعی، وزن تر و خشک اندام هوایی)، رنگیزههای فتوسنتزی (کلروفیل a و b برگ)، صفات بیوشیمیایی (پرولین و قند محلول) و صفات فیتوشیمیایی (فنل و فلاونوئید کل و فعالیت آنتیاکسیدانی) بود.
نتایج: نتایج نشان داد اثر اصلی تنش شوری بر تمامی صفات معنیدار بود؛ اثر اصلی تیمار عصاره جلبک دریایی بر اغلب صفات (بجز پرولین و فعالیت آنتیاکسیدانی) تفاوت معنیدار نشان داد. اثر متقابل تیمارها نیز بر تمام صفات، تفاوت معنیدار داشت. تنش شوری 100 میلیمولار NaCl سبب کاهش شدید رشد گیاه و صفاتی همچون ارتفاع بوته، وزن تر و خشک اندام هوایی شد. میزان رنگیزههای فتوسنتزی (کلروفیل a، b) گیاه با افزایش مقدار نمک NaCl کاهش یافت. استفاده از عصاره جلبک دریایی سبب کاهش اثر منفی تنش شوری در سرخارگل شد و به نوعی شدت آن را تعدیل نمود؛ اگرچه بیشترین مقادیر عددی این صفات در شرایط عدم تنش شوری و کاربرد عصاره جلبک 2 گرم در لیتر مشاهده گردید؛ میتوان این گونه بیان کرد که در سطوح مختلف تنش شوری، افزایش غلظت عصاره جلبک تا 2 گرم در لیتر موجب بهبود رشد و عملکرد گیاه سرخارگل شد. در تیمار 75 میلیمولار NaCl، بیشترین مقدار ترکیبات فنلی سرخارگل (فنل کل، فلاونوئید کل) و فعالیت آنتیاکسیدانی مشاهده گردید؛ اگرچه افزایش غلظت عصاره جلبک در این صفات نیز به عنوان محرک تولید ترکیبات موثره عمل نمود. همچنین به موجب آن سنتز کربوهیدرات محلول و پرولین نسبت به شاهد افزایش یافت که موجب مقاومت بهتر گیاه به شرایط نامساعد محیطی بود. از میان غلظتهای جلبک دریایی، عصاره جلبک 2 گرم در لیتر اثر مثبت بیشتری بر صفات مورد مطالعه حتی در شرایط عدم تنش شوری داشت.
نتیجهگیری: نتایج کلی تحقیق نشان داد که گیاه سرخارگل نسبت به تنش شوری خیلی مقاوم نبوده و کاهش عملکرد کاملا مشهود خواهد بود. عصاره جلبک دریایی اگرچه منجر به تعدیل اثرات تنش شوری در گیاه سرخارگل شد اما غلظت 2 گرم در لیتر عصاره جلبک نقش بیشتری در تعدیل شدت تنش شوری با افزایش رشد و تولید ترکیبات متابولیکی گیاه داشت.
کلیدواژهها
موضوعات
)