نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• صدیقه اسمعیل زاده بهابادی ¹
• زینب محکمی ²
• سمیه رهدار ³

¹ دانشگاه زابل / کشت بافت-متابولیست های ثانویه-تنش

² گروه زراعت و اصلاح نباتات، پژوهشکده کشاورزی، پژوهشگاه زابل،زابل، ایران

³ زیست شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه زابل،زابل، ایران

چکیده

سابقه و هدف: گیاه داروئی نیل (Indigofera tinctoria L.) متعلق به خانواده بقولات (Fabaceae) ) است. این گیاه به طور گسترده در مناطق گرمسیری جهان پراکنده شده است و قرن‌ها به عنوان منبع اصلی رنگ نیلی مورد کشت قرار گرفته و ارزش داروئی بالایی داشته است. نیل دارای خواص درمانی بی‌شماری از جمله ضد‌التهاب، کاهش دهنده چربی خون، محافظت کننده عصبی، ضد‌آلرژی، محافظ کبد، ضد‌اسپاسم و آنتی‌اکسیدانی می‌باشد. غربالگری فیتوشیمیایی گیاه نیل وجود چندین ماده شیمیایی فعال زیستی از جمله؛ تانن‌ها، ساپونین‌ها، فنل‌ها، فلاونوئیدها، ترپنوئیدها، آلکالوئیدها، استروئید و مواد معدنی (کلسیم، فسفر، پتاسیم، آهن، منیزیم، روی، سدیم و غیره) را نشان می‌دهد. همچنین دارای مس، منگنز، کبالت، مولیبدن، ویتامین‌ها و اسیدهای چرب هست. کاربرد محرک‌های زیستی در راستای تولید فرآورده‌های زیستی سازگار با محیط زیست و در پیوند با کشاورزی نوین می‌تواند سبب افزایش رشد کیفی و کمی گیاهان داروئی و کاهش اثرات تنش‌های محیطی بر آن‌ها شود. از آنجا که الیسیتورهای کیتوزان و کاراگینان بر خواص مورفولوژیکی و فیتوشیمیایی برخی از گیاهان اثر مثبت دارد؛ هدف از این مطالعه بررسی تأثیر سطوح مختلف کاراگینان و کیتوزان بر شاخص‌های مورفولوژیکی و فیتوشیمیایی گیاه نیل بود.

مواد و روش‌ها: این آزمایش به صورت فاکتوریل بر پایه طرح کاملا تصادفی در 3 تکرار درشرایط گلدانی در آزمایشگاه پژوهشی دانشکده علوم دانشگاه زابل در سال 1400 اجرا گردید. درادامه اثر سطوح مختلف کاراگینان (در چهار سطح 0، 100، 200 و 300 پی‌پی‌ام) و کیتوزان (در سه سطح 0، 200 و 400پی‌پی‌ام ) برصفات مورفولوژیک از جمله وزن تر، وزن خشک، شاخص های برگ و برخی شاخص‌های فیتوشیمیایی شامل رنگیزه‌های فتوسنتزی، فنل کل (به روش معرف فولین سیوکاتیو)، فلاونوئید کل (به روش رنگ‌سنجی کلرید آلومینیوم)، فعالیت آنتی‌اکسیدانی (به روش DPPH) و فعالیت آنزیم‌های فنیل‌آلانین‌آمونیالیاز(PAL) و پلی‌فنول اکسیداز (PPO) ( به روش عصاره آنزیمی) سنجش شد. تجزیه واریانس داده‌ها با استفاده از نرم‌‌افزار آماری SAS نسخه 9.1 انجام شد. جهت مقایسه میانگین‌ها از روش چند دامنه‌ای دانکن در سطح احتمال 5 درصد استفاده شد.

نتایج: نتایج آنالیز واریانس داده‌ها نشان داد شاخص‌های مختلف از جمله: وزن‌تر، شاخص‌های برگ، میزان کلروفیل a وb، کارتنوئید، محتوای فنل کل، فلاونوئید، فعالیت آنتی‌اکسیدانی،‌ میزان آنزیم‌های PAL و PPO تحت اثر محلول‌پاشی با محرک زیستی کاراگینان و کیتوزان قرار گرفت. به‌طوریکه بیشترین میزان طول برگ (5/2 سانتی‌متر)، عرض برگ (35/1 سانتی‌متر) و سطح برگ (89/1 سانتی‌متر مربع) و تعداد برگ (3/7) در تیمار محلول‌پاشی توأم با کاراگینان 200 پی‌پی‌ام + کیتوزان 400 پی‌پی‌ام مشاهده گردید. بلندترین ارتفاع ساقه (1/6 سانتی‌متر) از تیمار کاراگینان 300 پی‌پی‌ام + کیتوزان 400 پی‌پی‌ام سنجش شد. بیشترین وزن تر و خشک به ترتیب با مقادیر 34/7 و 133/0 گرم از تیمار کاراگینان 100 پی‌پی‌ام + کیتوزان 200پی‌پی‌ام اندازه گیری شد. بیشترین میزان کلروفیل a، کلروفیل b و کلروفیل کل در تیمار محلول‌پاشی توأم با کاراگینان 200 پی‌پی‌ام + کیتوزان 200 پی‌پی‌ام سنجش شد. گیاهان تیمارشده با کاراگینان 300 پی‌پی‌ام + کیتوزان 400 پی‌پی‌ام، بالاترین میزان فنل کل (mg Gallic acid. g FW 43/109)، میزان فلاونوئید ( mg Quercetin. g FW73/1)، فعالیت آنتی‌اکسیدانی (83/88 درصد)، آنزیم PAL ( µmolcinamicacid.mg protein.h57/2) و آنزیم PPO (89/6 mgprotein) را داشتند.

نتیجه‌گیری: به طور کلی اثر الیسیتورها بسته به نوع و غلظت الیسیتور و نوع گونه گیاهی متفاوت است. براساس نتایج این مطالعه الیستورهای کاراگینان و کیتوزان در غلظت‌های بالاترازppm 200 به عنوان محرکی مناسب جهت افزایش رشد و تولید متابولیت-های ثانوی پیشنهاد می‌شود. تیمار کاربرد همزمان کاراگینان (300 پی‌پی‌ام) و کیتوزان (400 پی‌پی‌ام) موجب بهبود خصوصیات فیتوشیمیایی گیاه داروئی نیل می‌گردد.

کلیدواژه‌ها

• ترکیبات فنولی
• فعالیت آنتی‌اکسیدانی
• کاراگینان
• کیتوزان
• گیاه نیل

موضوعات

• به‌زراعی و به‌نژادی