مقایسه بازده و ترکیب‌های اسانس اندام‌های مختلف (برگ، گل، ساقه و گل اندام هوایی) Anthemis tinctoria L.

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه فیتوشیمی، دانشگاه پیام نور

2 استاد، بخش تحقیقات گیاهان دارویی و محصولات فرعی، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، تهران

3 استادیار، گروه فیتوشیمی، دانشگاه پیام نور، تهران

4 استادیار، گروه تحقیقات بانک ژن منابع طبیعی، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، تهران

چکیده

جنسAnthemis  متعلق به تیره کاسنی، در ایران دارای 23 گونه بومی و یکساله است که گل‌ها و اندام هوایی آنها حاوی اسانس می‌باشد. در این تحقیق برای اولین بار بذر Anthemis tinctoria L. (بابونه زرد) از آذربایجان‌غربی جمع‌آوری و در مزرعه گیاهان دارویی ایستگاه تحقیقاتی البرز (کرج) کشت گردید. به‌منظور اطلاع از بازده و ترکیب‌های تشکیل‌دهنده اسانس بابونه زرد در حالت زراعی، از سرشاخه‌های گلدار گیاه کاشته شده در مرحله گلدهی کامل به صورت تصادفی نمونه‌برداری شد. گلها، برگها و ساقه‌های قسمتی از سرشاخه گلدار جدا شدند. اندام‌های مختلف پس از خشک شدن با جریان هوا به‌صورت جداگانه و با استفاده از روش تقطیر با آب اسانس‌گیری شدند. به‌منظور شناسایی و جداسازی ترکیب‌های تشکیل‌دهنده اسانس از دستگاه کروماتوگرافی گازی و کروماتوگرافی گازی متصل به طیف‌سنج جرمی استفاده شد. نتایج نشان داد که بازده اسانس گل، برگ، ساقه و کل اندام هوایی بر حسب وزن خشک گیاه به‌ترتیب 0892/0، 0487/0، 0466/0 و 0792/0 می‌باشد. نتایج حاصل از تجزیه اسانس برگ حضور 32 ترکیب را نشان داد که 5 ترکیب عمده اسانس شامل کامفور (8/15%)، آلفا-اودسمول (3/10)، گوایول (6/9%)، کریزانتنون (4/8%) و 8،1-سینئول (0/8%) بودند که بیش از 53% کل ترکیب‌های اسانس را تشکیل می‌دادند. تعداد 21 ترکیب در اسانس ساقه شناسایی شد که چهار ترکیب عمده شامل اسپاتولنول (6/25%)، آلفا-اودسمول (5/14%)، کاریوفیلن اکسید (8/11%) و بتا-اودسمول (9/5%) بودند. از تعداد 22 ترکیب شناسایی شده در اسانس گل پنج ترکیب عمده شامل آلفا-اودسمول (5/27%)، بتا-اودسمول (3/14%)، اسپاتولنول (3/13%)، 10- اپی-گاما-اودسمول (2/7%) و 8،1-سینئول (2/4%) بودند. از میان 29 ترکیب شناسایی شده در اسانس اندام هوایی 5 ترکیب عمده اسانس شامل گاما-اودسمول (92/39%)، کارونن (1/9%)، کامفور (5/6%)، اسپاتولنول (1/5%) و 8،1-سینئول (3/4%) بودند. نتیجه آزمایش نشان داد که مقدار آلفا-اودسمول به‌عنوان جزء اصلی این اسانس از 10 تا 40% در اسانس اندامهای مختلف متغیر است که کمترین مقدار آن در اسانس برگ و بیشترین مقدار آن در اسانس سرشاخه گلدار وجود داشت. در حالی‌که بیشترین میزان بتا-اودسمول ابتدا در اسانس گل و بعد ساقه مشاهده شد. البته حضور مقدار زیاد کریزانتنون و کامفور در اسانس برگ نیز قابل ملاحظه بود. بنا بر نتایج این تحقیق نه تنها می‌توان با اسانس‌گیری از سرشاخه گلدار یا کل اندام هوایی این گونه آنتمیس در مرحله گلدهی کامل، عملکرد بیشتری از اسانس را بدست آورد، بلکه برای اهداف خاص و دستیابی به برخی اجزا به میزان بالاتر در اسانس، می‌توان از اندام دلخواه به‌صورت جداگانه اسانس‌گیری بعمل آورد.

کلیدواژه‌ها


- امیدبیگی، ر.، 1374. رهیافتهای تولید و فرآوری گیاهان دارویی (جلد اول). انتشارات فکر روز، 283 صفحه.

- جایمند، ک.، رضایی، م.ب.، عسگری، ف. و مشکی‌زاده، س.، 1377. بررسی ترکیب‌های شیمیایی اسانس بابونه (Matricaria chamomilla L.). فصلنامه تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران، 10: 125-105.

- جایمند، ک. و رضایی، م.ب.، 1381. بررسی ترکیب‌های اسانس بابونه دارویی در مناطق تهران، همدان و کازرون. انتشارات مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع، 305: 24-11.

- مظفریان، و.، 1375. فرهنگ نامهای گیاهان ایران. انتشارات فرهنگ معاصر، 671 صفحه.

- Anne, O., Tiiu, K. and Kailas, W., 2001. Volatile constituents of Matricaria recutita L. from Estonia. Proceedings of the Estonian Academy of Sciences, Chemistry, 50(1): 39-45.

- Bernath, Y., 1986. Production on ecology of secondary plants products: Herbs, Spices and Medicinal Plants. Oryx Press. Arizona, 1: 185-234.

- Bulatovic, V.M., Menkovic, N.R., Vajs, V.E., Milosavljevic, S.M. and Djokovic, D.D., 1997. Essential oil of Anthemis carpatica. Journal Essential Oil Research, 9: 397-400.

- Bulatovic, V.M., Menkovic, N.R., Vajs, V.E., Milosavljevic, S.M. and Djokovic, D.D., 1998. Essential oil of Anthemis montana. Journal Essential Oil Research, 10: 223-226.

- Das, M., Mallavarapu, G.R., Gupta, S.K. and Kumar, S., 2000. Prospect of cultivation of Matricaria recutita L. and production of chamomile oil in India. Medicinal and Aromatic Plant Science, 22: 747-750.

- Grgesina, D., Mandic, M.L., Karuza, L. and Klapec, T., 1995. Chemical composition of different parts of Matricaria chamomilla. Prehrambeno-technolofka i Biotechnolofka Revija, 33: 111-113.

- Hoffman, D., 1993. The new holistic herbal. Massachusetts, Element hooks, inc, 22-28.

- Kizil, S., Kayabasi, N. and Arsalan, N., 2005. Determination of some agronomical and dyeing properties of dyers chamomile (Antemis tinctoria L.). Journal of Central European Agriculture, 6(3): 403-408.

- Koppel, T., Arak, E. and Türi, E., 1993. Taimse päritoluga ravimite antimikroobse toime uurimine I. EestiRohuteadlane, 3: 107-109.

- Newall, C.A., Anderson, L.A. and Phillipson, J.D., 1996. Herbal Medicines: A Guide for Health-Care Professionals. Pharmaceutical Press, London, 296p.

- Omidbaigi, R., 2000. Production and processing of medicinal plant. Astan ghods razavi press. Vol. 3, 397p.

- Papaioannou, P., Lazaria, D. and Karioti, A., 2007. Phenolic compounds with antioxidant activity from Anthemis tinctiria L. Http://www.znaturforsch.com.

- Rezaee, M.B., Jaimand, K. and Assareh, M.H., 2006. Chemical constituents of the leaf and flower oils from Anthemis altissima L. var. altissima from Iran. Journal of Essential Oil Research, 18: 152-153.

- Salamon, I., 1992. Chamomile: A Medicinal Plant. Herb, Spice, and Medicinal plant Digest,10: 1-4.

- Vaverková, S., Hollá, M., Mikulásová, M., Habán, M., Otepka, P. and Vozár. I., 2008. Quantitative properties and content of essential oil in the flower head of Anthemis tinctoria L. 1th International Symposium on Chamomile Research, Development and Production, ISHS Acta Horticulture, 749.