تأثیر ویتامین B1 و هورمون IBA بر ریشه‌زایی و رشد سلول‌های کورتکس ریشه‌های نابجای قلمه‌های رزماری (Rosmarinus officinalis L.) در شرایط کشت هیدروپونیک

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد، گروه باغبانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد جیرفت

2 دانشیار، بخش زیست‌شناسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان و عضو مرکز تحقیقات داروهای گیاهی دانشگاه علوم پزشکی کرمان

3 دانشجوی دکترا، بخش زیست‌شناسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان

چکیده

گیاه رزماری (Rosmarinus officinalis L.) از لحاظ زینتی و دارویی دارای ارزش زیادی می‌باشد. مطالعه وضعیت رشد و آناتومیک این گیاه در مرحله ریشه‌زایی قلمه‌ها اهمیت دارد. در این پژوهش، تأثیر جداگانه و همزمان ویتامین B1 (تیامین) و ایندول‌بوتیریک اسید (IBA) بر رشد طولی، ریشه‌زایی و ساختار آناتومیک ریشه‌های نابجای قلمه‌های رزماری در محیط کشت هیدروپونیک مطالعه گردید. ترکیب تیمارها با استفاده از آزمایش فاکتوریل به‌صورت 9 ترکیب تیماری حاوی سه سطح از دو ماده IBA و ویتامین B1 تعیین گردید. تیمارها به مدت دو هفته در شرایط استاندارد نور، دما و رطوبت بر قلمه‌ها اعمال شد. سپس با استفاده از مقطع‌گیری عرضی و رنگ‌آمیزی مضاعف، وضعیت آناتومیک ریشه از لحاظ مقطع عرضی، رشد سلول‌های کورتکس، تراکم ریشه‌های فرعی و تارهای کشنده با استفاده از میکروسکوپ نوری و همچنین رشد طولی قلمه‌ها مورد مطالعه قرار گرفت. نتایج نشان داد که تیمارهای جداگانه و همزمان B1 و IBA به خوبی بر رشد طولی، مورفولوژی و آناتومی قلمه‌های رزماری در مرحله ریشه‌زایی تأثیر معنی‌دار داشت. به هر حال نتایج نشان دادند که ویتامین B1 بیشتر تأثیر بر رشد ریشه داشته است و هورمون اکسین (IBA) با تحریک تقسیم سلولی در دایره محیطیه می‌تواند ریشه‌زایی را در قلمه‌ها تحریک کند. بنابراین کاربرد همزمان این دو ماده، به‌خوبی و به‌طور چشمگیری بر تکثیر و رشد گیاه زینتی و دارویی رزماری تأثیر معنی‌دار داشته و از این دو ماده می‌توان در شرایط تجاری و مزرعه نیز استفاده نمود و حتی می‌توان در مورد سایر گیاهان زینتی که مشکل تکثیر دارند نیز استفاده نمود.

کلیدواژه‌ها


- امیرجانی، م.ر.، 1386. روشهای آزمایشگاهی در تشریح گیاهی. انتشارات دانشگاه اراک، 190 صفحه.

- خضری، ش.، 1382. فرهنگ گیاهان دارویی: خواص میوه ها، گیاهان و سبزیجات. انتشارات سید شهاب، 654 صفحه.

- خوشخوی، م.، شیبانی، ب.، روحانی، ا. و تفضلی، ع.، 1389. اصول باغبانی. انتشارات دانشگاه شیراز، 604 صفحه.

- زرگری، ع. 1372. گیاهان دارویی (جلد 4). انتشارات دانشگاه تهران، 923 صفحه.

- فهیمی، ح.، 1376. تنظیم‌کننده‌های رشد گیاهی. انتشارات دانشگاه تهران، 172 صفحه.

- Abrahamian, P. and Kantharajah, A., 2011. Effect of vitamins on in vitro organogenesis of plant. American Journal of Plant Sciences, 2(5): 669-674.

- Ahn, P., Kim, S. and Lee, Y.H., 2005. Vitamin B1 functions as an activator of plant disease resistance. Plant Physiology, 138(3): 1505-1515.

- Ali, M., Malik, A.R. and Raissharma, K., 2008. Vegetative propagation of Berberis aristata DC. an emerged Himalayan shrub. Journal of Medicinal Plant Research, 2(12): 374-377.

- Bao, F., Shen, J., Brady, S.R., Muday, G.K., Asami, T. and Yang, Z., 2004. Brassinosteroids iInteract with auxin to promote lateral root development in arabidopsis. Plant Physiology, 134(4): 1624-1631.

- Burrows, R.J, Byrne, K.L. and Meacock, P.A., 2001. Isolation and characterization of Saccharomyces cerevisiae mutants with derepressed thiamine gene expression. Yeast, 16(16): 1497-1508.

- Fernquist, I., 1966. Studies on factors in adventitious root formation. Lantbrukshogskolans Annaler, 32: 109-44.

- Goyer, A., 2010. Thiamine in plants: aspects of its metabolism and functions. Phytochemistry, 71(14-15): 1615-1624.

- Guo, X.F., Fu, X., Zang, D. and Ma, Y., 2009. Effect of auxin treatments, cuttings, collection date and initial characteristics on Paeonia “Yang Fei Chu Yu” cutting propagation. Scientia Horticulturae, 119(2): 177-181.

- Halle, F. and Kamil, H., 1981. Vegetative propagation of dipterocarps by stem cuttings and air layering. Malaysia Forester, 44(2&3): 314-318.

- Hati, A.P., Modak, S.B. and Basu, P.K., 1990. Effects of some vitamins on regeneration of adventitious roots of Adhatoda vasica nees shoot cutting. Indian Journal of Forestry, 13: 353-356.

- Hoagland, D.R. and Arnon, D.I., 1950. The water-culture method for growing plants without soil. California Agricultural Experiment Station Publications, 347: 1-32.

- Jablonski, J.R. and Skoog, F., 1954. Cell enlargement and cell division in excised tobacco pith tissue 1. Physiologia Plantarum, 7: 16-24.

- Janick, J., 1972. Horticultural Science. Freeman and Company, San Francisco, 746p.

- Kiarostami, Kh., Mohseni, R. and Saboora, A., 2010. Biochemical changes of Rosmarinus officinalis under salt stress. Journal of Stress Physiology & Biochemistry, 6(3): 114-122.

- Kieffer, M., Neve, J. and Kepinski, S., 2010. Defining auxin response contexts in plant development. Current Opinion in Plant Biology, 13: 12-20.

- Klein, J.D., Cohen, S. and Hebbe, Y., 2000. Seasonal variation in rooting ability of myrtle (Myrtus communis L.). Scientia Horticulturae, 83: 71-76.

- Knox, G.W. and Hamilton, D.F., 1982. Rooting of Berberis and Ligustrum cutting from stock plant grown at selected light intensities. Scientia Horticulturae, 16: 85-90.

- Kuhlmann, A. and Rohl, C., 2006. Phenolic antioxidant compounds produced by in vitro cultures of rosemary (Rosmarinus officinalis) and their anti-inflammatory effect on lipopolysaccharide-activated microglia. Pharmaceutical Biology, 44(6): 401-410.

- Lillie, R.D., 1965. Histopathologic Technic and Practical Histochemistry. McGrawhill, New York, 715p.

- Müller, B. and Sheen, J., 2008. Cytokinin and auxin interaction in root stem-cell specification during early embryogenesis. Nature, 453(7198): 1094-1097.

- Singh, S., 2011. Clonal plantations of teak for enhanced productivity. Proceedings of International Forestry Conference on Planted Teak Forests-a Globally Emerging Forest Resource, 31st October-5th November, San Jose and Guanacaste, Costa Rica.

- Syed, H., Ahsan-ul-Haq, M. and Shah, T.M., 2002. Vegetative propagation of chickpea (Cicer arietinum L.) through stem cuttings. Asian Journal of Plant Sciences, 1(3): 218-219.

- Tan, X.W., Ikeda, H. and Oda, M., 2000. Effects of nickel concentration in the nutrient solution on the nitrogen assimilation and growth of tomato seedlings in hydroponic culture supplied with urea or nitrate at the sole nitrogen source. Scientia Horticulturae, 84(3-4): 265-273.

- Tounekti, T., Vadel, A.M., Bedoui, A. and Khemira, H., 2008. NaCL stress affects growth and essential oil composition in rosemary (Rosmarinus officinalis). The Journal of Horticultural Science & Biotechnology, 83(2): 267-273.

- Tunc-Ozdemir, M., Miller, G., Song, L., Kim, J., Sodek, A., Koussevitzky, S., Misra, A.N., Mittler, R. and Shintani, D., 2009. Thiamin confers enhanced tolerance to oxidative stress in Arabidopsis. Plant Physiology, 151(1): 421-32.