شناسایی و تعیین شایستگی گیاهان دارویی مراتع حوزه آبخیز لاسم هراز، شهرستان آمل- استان مازندران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا، گروه احیای مناطق خشک و کوهستانی، دانشکده منابع طبیعی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج

2 استاد، گروه مرتعداری، دانشکده منابع طبیعی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج

3 دانشیار، گروه مرتعداری، دانشکده منابع طبیعی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران، کرج،

4 دانشیار، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور

چکیده

عدم شناخت کافی از توانمندی‌های مراتع باعث شده تا این منابع برای تولیدات دامی در حد زیادی مورد بهره‌برداری قرار گرفته و سایر مقوله‌های بهره‌برداری از نظر دور نگه داشته شوند. این در حالیست که کشور ایران با داشتن بیش از 8000 گونه گیاهی یکی از غنی‌ترین جوامع گیاهی دنیا را داراست و بخش عمده‌ای از این فلور غنی را گیاهان دارویی تشکیل می‌دهند. حوزه آبخیز لاسم به‌دلیل تنوع گیاهی زیاد دارای قابلیت بالایی در زمینه گیاهان دارویی می‌باشد. به همین منظور شناسایی و تعیین شایستگی برای کاربری گیاهان دارویی این حوزه هدف این تحقیق قرار گرفت. نقشه نهایی شایستگی گیاهان دارویی در این حوزه از تلفیق دو معیار پوشش گیاهی و عوامل محیطی با ‌بکارگیری سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) تهیه گردید. نمونه‌برداری در تیپ‌های گیاهی منطقه (به‌عنوان واحد کاری) به روش تصادفی با استقرار دو ترانسکت 100 متری عمود برهم و با اندازه‌گیری داده‌های حضور و عدم حضور گیاهان دارویی، درصد تاج پوشش، ترکیب و تولید گونه‌های دارویی در پلات‌های 1 مترمربعی انجام شد. از 120 گونه شناسایی شده در منطقه تعداد 58 گونه از 20 خانواده گیاهی با خاصیت دارویی شناسایی شدند. نتایج بررسی شایستگی گیاهان دارویی این حوزه نشان می‌دهد که حدود 6/10% منطقه (4/1071 هکتار) در طبقه شایستگی خوب (1S)، 1/28% منطقه (2841 هکتار) در طبقه شایستگی متوسط (2S)، 5/41% (5/4193 هکتار) در طبقه شایستگی ضعیف (3S) و 20% (8/2006 هکتار) از اراضی منطقه در طبقه غیرشایسته (N) قرار گرفتند. به‌طور کلی مهمترین عامل کاهش‌دهنده شایستگی مراتع حوزه آبخیز لاسم، شاخص اقتصادی تولید می‌باشد. همچنین با توجه به شرایط توپوگرافی این حوزه، شیب منطقه نیز در کاهش شایستگی مراتع منطقه نقش قابل ملاحظه‌ای داشت.

کلیدواژه‌ها


- امیدبیگی، ر.، 1376. رهیافت‌های تولید و فرآوری گیاهان دارویی (جلد 2). انتشارات طراحان نشر، 414 صفحه.

- امیری، ف.، 1387. مدل استفاده چند منظوره از مرتع با استفاده از GIS (مطالعه موردی: حوزه قره آقاچ سمیرم). پایان‌نامه دکتری، رشته علوم مرتع، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات، 533 صفحه.

- امین، غ.ر.، 1383. متداول‌ترین گیاهان دارویی سنتی ایران. انتشارات معاونت پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی تهران، مرکز تحقیقات اخلاق و تاریخ پزشکی، 300 صفحه.

- حقیان، ا.، 1391. خواص درمانی، ترکیبات شیمیایی و قسمت‌های مورد استفاده گیاهان دارویی مراتع کوهستانی لاسم مازندران. پنجمین همایش ملی مرتع و مرتعداری ایران، بروجرد،
28-26 اردیبهشت: 4.

- حیدری، ق.، امیری، م. و طایفه سید علیخانی، ل.، 1389. تأثیر تنوع پوشش گیاهی و بهره‌برداری چند منظوره از گیاهان در حفاظت از محیط زیست (مطالعه موردی: زیرحوزه زیار منطقه لاسم، استان مازندران). پنجمین همایش ملی زمین‌شناسی و محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اسلامشهر، 16 اسفند: 856-852.

- خلیقی سیگارودی، ف.، 1389. کاربردهای درمانی گیاهان دارویی. ناشر کتاب ارجمند، نسل فردا، تهران، 312 صفحه.

- زارع‌زاده، ع.، 1383. دایرة‌المعارف گیاهان دارویی (ترجمه). انتشارات وصل، 510 صفحه.

- زرگری، ع.، 1366. گیاهان دارویی (جلد اول). انتشارات دانشگاه تهران، تهران، 1010 صفحه.

- صفائیان، ر.، 1384. استفاده چند منظوره از مراتع (مطالعه موردی منطقه طالقان). پایان‌نامه کارشناسی ارشد، مرتعداری، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران.

- صفری، م.، 1383. مطالعات هوا و اقلیم حوزه لاسم. پروژه کارشناسی مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه مازندران.

- مقیمی، ج.، 1384. معرفی برخی گونه‌های مهم مرتعی مناسب برای توسعه و اصلاح مراتع ایران. دفتر فنی سازمان جنگل‌ها و مراتع و آبخیزداری، 670 صفحه.

- مهدوی، خ.، صالحی، ز.، و محمدنژاد، م.، 1391. شناسایی گیاهان دارویی و خواص درمانی آنها با تأکید بر مواد مؤثره (مطالعه موردی: منطقه لاسم شهرستان آمل). پنجمین همایش ملی مرتع و مرتعداری ایران، بروجرد، 28-26 اردیبهشت: 7.

- FAO., 1991. Guidelines: Land Evaluation for Extensive Grazing. Soils Bulletin 58. Rome, Italy, 158p.

- Saedi, K. and Fatehi, P., 2009. Rangland suitability for exploition of gum tragacanth as a subsidiary product (case study: Shwishe, Kurdistan). Rangland, 2(4): 370-384.