جمع آوری و شناسایی گیاهان رنگده استان فارس و رنگرزی الیاف پشم و ابریشم طبیعی به روش‌ های علمی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات منابع طبیعی و امور دام فارس

2 کارشناس مرکز تحقیقات منابع طبیعی و امور دام فارس

چکیده

برای تعیین رنگهای طبیعی و به طور کلی مواد درون اندامهای هوایی و زمینی گیاهان در مراحل مختلف فنولوژی و نیز شرایط اقلیمی متفاوت، 294 نمونه گیاه از 72 خانواده گیاهی، از چند منطقه براساس آب و هوای مناسب و فصول مختلف، جمع آوری شدند. به منظور انجام عملیات رنگرزی، قسمتهای مختلف هر گیاه خشک و پودر گردید. با توجه به عمل هریک از مواد کمکی، یعنی نمکها که به عنوان ثابت کننده (یا دندانه های مختلف نیز نامیده می شوند) بکار می روند. از هرکدام به مقدار 5-3 درصد نسبت به وزن خشک الیاف، بر حسب تیرگی یا روشنی رنگ، از طریق روش رنگرزی همزمان، برروی الیاف پشم و ابریشم طبیعی استفاده گردید. به علاوه در تهیه حمام رنگ، مقدار 40 برابر وزن خشک الیاف آب معمولی و تمیز و نیز 100-50 درصد پودر گیاه، بر حسب روشنی یا تیرگی رنگ به کار برده شد. همچنین به منظور تنظیم میزان اسید حمام، در حدلازم از اسید اگزالیک استفاده شد. 
بعد از خاتمه رنگرزی، جهت تعیین ثبات، تعدادی الیاف رنگ شده پشمی، از لحاظ نور با روشهای علمی و از نظر شستشو در محلولهای مختلف، تحت آزمایش قرار گرفتند. 
بررسیها و پژوهشها نشان می دهند که 70-60 درصد رنگهای حاصل در زمینه های گوناگون با استانداردهای بین المللی مطابقت می کنند. بنابراین، نتایج می توانند رهگشا و پایه و اساس مهمی برای رنگرزی الیاف پشم و ابریشم طبیعی در صنایع فرش و گلیم دستباف ایران باشند

کلیدواژه‌ها


1- اداره کل کشاورزی فارس ۱۳۶۰. ویژگیهای جغرافیایی، کشاورزی و دامپروری فارس، انتشارات اداره کل کشاورزی فارس

2- اوکتائی، ناصر ۱۳۶۳. هنر رنگرزی با گیاهان. چاپ اول، چاپخانه طوفان، ۵۶ صفحه.

3- آینه چی، یعقوب ۱۳۵۸. مفردات پزشکی جدید (فارماکوگنوزی)، انتشارات دانشگاه تهران، ۸۱۳ صفحه

4- آینه چی، یعقوب ۱۳۶۵. مفردات پزشکی و گیاهان دارویی ایران، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۱۹۶ صفحه

5- زرگری، علی ۱۳۶۰. گیاهان دارویی، جلد اول، چاپ سوم، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۰۰۰ صفحه

6- زرگری، علی ۱۳۶۱، گیاهان دارویی، جلد دوم، چاپ سوم، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۰۰۱ صفحه.

7- زرگری، علی ۱۳۶۲، گیاهان دارویی، جلد سوم، چاپ سوم، انتشارات دانشگاه تهران، ۹۰۰ صفحه

8- سعادت جو، تقی ۱۳۶۴. شیمی و تکنولوژی رنگ، انتشارات نیما، تبریز، ۲۷۱ صفحه

9- فروزان، ناصر ۱۳۷۲. دانش رنگها، انتشارات وزارت آموزش و پرورش، ۱۵۱ تحقیقات گیاهان دارویی و معطر

10- قهرمان، احمد، فلور ایران، جلد ۱۳-۱، از انتشارات مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع.

11- مرکز آمار ایران ۱۳۶۲. سالنامه آماری، انتشارات وزارت برنامه و بودجه

12- مشفق، علی اکبر ۱۳۶۲. مقایسه رنگهای طبیعی آلی، سمینار رنگرزی سنتی، دانشگاه کرمان.

13- نژند، سعید و دیگران ۱۳۵۴. موزه های جهان و آثار هنری ایران، چاپ دوم، 2013 انتشارات دانشگاه شیراز، ۸۹ صفحه

14- نوری، فریبا ۱۳۷۵. سمینار فرش، تولید، آینده، تهران، موزه فرش

15- ورزی، منصور ۱۳۵۵. هنر و صنعت قالی در ایران

16-  وزارت اقتصاد ۱۳۴۵. سمینار استاندارد مواد اولیه فرش، انتشارات وزارت اقتصاد، ۱۸۱ صفحه.

17- Bennett, J. "Book of oriental carpets Rugs" (1972)

18-(1980) 169 .Chemi in userer zeit , Nr. 6, p

19- Casselman, K., L., craft of the Dyer: Colour from plant and Lichens of the Norteast, University of torontopress 1980, printed in canada.

20- Reed, S., oriental carpets and Rugs (1972).

21- Sandoz, Bultein 53, p. 21 (1980)

22- The complet Illustrated book of dyes from natural sorces.

23- Trotman, E.R. Dyeing and chemical technology of textile fibers, Grffin, London, England (1964).

24- Ullmanns, Encylopadie der technishen chemie, Band 7, p. 7, 84-144.

25- Zurueck zur Natur, National zeitung von (1982), Basel, Suisse.