ارزیابی خصوصیات مورفولوژیک و عملکرد اسانس برخی از جمعیت‌های سه گونه از پونه‌سا (Nepeta spp.)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران

2 دانشیار، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

3 استادیار، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

چکیده

به‌منظور بررسی عملکرد سرشاخه و خصوصیات مرفولوژیک و بازده اسانس، بر روی 9 جمعیت از سه گونه پونه‌سا (Nepeta spp.) شامل گونه‌های Nepeta cataria L.، Nepeta menthoides Boiss. & Buhse و Nepeta racemosa Lam. آزمایشی در مجتمع تحقیقاتی البرز کرج وابسته به مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور اجرا شد. بذرهای جمعیت‌ها در سال 1393 داخل سینی‌های جیفی‌پات حاوی کمپوست کشت شدند و پس از رشد کافی به داخل زمین انتقال یافتند و در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در 3 تکرار کشت شدند. در هر تکرار 15 بوته به فواصل نیم متر کشت و از سیستم آبیاری قطره‌ای آبیاری شدند. در طول اجرای آزمایش از صفات ارتفاع گیاه، تعداد شاخه اصلی، وزن تر و خشک سرشاخه بوته، سطح تاج پوشش، تعداد گل در بوته، درصد اسانس و عملکرد اسانس در بوته اندازه‌گیری به‌عمل آمد. برای اندازه‌گیری بازده اسانس، سرشاخه‌های گلدار پس از خشک شدن در سایه با روش تقطیر با بخار آب اسانس‌گیری شدند. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که تفاوت بین گونه‌ها برای کلیه صفات بجز وزن سرشاخه معنی‌دار بود. نتایج نشان داد که گونه N. cataria با طول دوره رویشی بیشتر و تأخیر در شروع گلدهی به‌عنوان گونه دیررس و گونه‌های N. menthoides و N. racemosa به‌عنوان زودرس شناخته شدند. گونه N. cataria دارای کمترین سطح تاج پوشش نسبت به دو گونه دیگر بود. بیشترین ارتفاع بوته در گونه N. menthoides با (90.1 سانتی‌متر) و بیشترین تراکم گل در گونه N. racemosa (با 15.7 گل در بوته) بدست آمد. در مقایسه بین جمعیت‌ها، نتایج نشان داد که در گونه N. cataria (جمعیت 15062-اراک) دیررس و دارای عملکرد اسانس و (جمعیت 21132-بافق) دارای وزن سرشاخه بیشتری بود. در گونه N. menthoides (جمعیت 27795-مشکین شهر) دارای سطح تاج پوشش بزرگتری بود.

کلیدواژه‌ها


- Abbaszadeh, B., Rezaei, M.B., Ardakani, M.R. and Naseri, R., 2008. Morphological traits and yield of flowering shoot mint species collected from different regions. Research on Agriculture, 1(1): 40-49.

- Aharizad, S., Rahimi, M.H., Toorchi, M. and Mohebalipour, N., 2013. Assessment of relationship between effective traits on yield and citral content of lemon balm (Melissa officinalis L.) populations using path analysis. Indian Journal of Science and Technology, 6(5): 4447-4452.

- Alizadeh, M.A., Jafari, A.A., Sayedian, S.E., Izadpanah, M., Amirkhani, M., Pahlevani, M.R., Fallah-Hoseini, L. and Ramezani Yeganeh, M., 2016. Evaluation of morphological traits, shoot yield and essential oil production populations of five species of Anthemis. Iranian Journal of Medicinal and Aromatic Plants, 32(3): 398-416.

- Amin, G.h., 2005. Popular Medicinal Plants of Iran. Vice-chancellorship of Research, TUMS, Tehran, 300p.

- Andi, S.A., Nazeri, V., Zamani, Z. and Hadian, J., 2011. Morphological diversity of wild Origanum vulgare (Lamiaceae) in Iran. Iranian Journal of Botany, 17: 211-221.

- Batooli, H. and Safaei-Ghomi, H., 2011. Comparison of essential oil composition of three Nepeta L. species from kashan, Iranian Journal of Medicinal and Aromatic Plants, 28(1): 161-175.

- Bigdelo, M., Nazeri, V. and Hadian, J., 2013. Assessment of morphological characteristics in different populations Kermani thyme (Thymus caramanicus Jalas) species native of Iran. Journal of Crop and Horticulture Plant Breeding Programs, 1(2): 145-160.

- El-Keltowi, N.E. and Croteau, R., 1987. Salinity depression of growth and essential oil formation in spearmint and marjoram and its reversal by foliar applied cytokinin. Phytochemistry, 26: 1333-1334.

- Fatahi, B. Nazeri, V. and Kalanteri, S., 2014. Evaluation of different ecotypes of Salvia reuterana Boiss. in Iran. Journal of Crop Production and Processing, 4(11): 133-148.

- Formisano, C., Rigano, D. and Senatore, F., 2011. Chemical constituents and biological activities of Nepeta species. Chemistry & Biodiversity, 8: 1783-1818.

- Frank, A.B., Sedives, K.H. and Hofman, I., 1993. Determining grazing reading for native and tame pastures. North Dakota University Extension Service Bulletin, R-1061. N.D. Fargo Implication. Proceedings of the Royal Society of Edinburgh, 89: 45-58.

- Gharaman, A. and Okhovat, R., 2009. Comparative Description of Ancient Medicinal Plants (Volume II). Tehran University Press, Tehran, 591p.

- Jalili, A. and Jamzad, Z., 1999. Red Data Book of Iran, A Preliminary Survey of Endemic, Rare & Endangered Plant Species in Iran. Research Institute of Forest and Rangelands (RIFR), 748p.

- Jamzad, Z., 2012. Flora of Iran, Issue 76: (Lamiaceae). Publication of Research, Education and Extension Agriculture, Forests and Rangelands Research Institute (Tehran), 1072p.

- Karimi, E., Ghasemnejad, A., Hadian, J., Akhundi, R. and Ghorbanpour, M., 2014. Evaluation of morphological diversity and essential oil yield of Satureja mutica Fisch. & C.A. Mey. populations growing wild in Iran. Journal of Horticulture, Forestry and Biotechnology, 18(1): 7-16.

- Kharazian, N., 2012. Morphometric study of some Salvia L. (Lamiaceae) species in Iran. Scientific Journal of Biological Sciences, 1(6): 126-137.

- Majnon Hossieni, N. and Davazdah Emami, S., 2009. Agriculture and Production of Some Medicinal and Spices Plant. Tehran University Press, Tehran, 300p.

- Mossi, A.J., Cansian, R.L., Paroul, N., Toniazzo, G., Oliveira, J.V. and Pierozan, M.K., 2011. Morphological characterisation and agronomical parameters of different species of Salvia sp. (Lamiaceae). Brazilian Journal of Biology, 71(1): 121-129.

- Mozafarian, V., 1998. A Dictionary of Iranian Plant Names. Farhang Moaser, Tehran, 671p.

- Nadjafi, F., Koocheki, A., Honermeier, B. and Asili, J., 2009. Autecology, ethnomedicinal and phytochemical studies of Nepeta binaludensis Jamzad a highly endangered medicinal plant of Iran. Journal of Essential Oil Bearing Plants, 12(1):
97-110.

- Nagavi, M.R., Ghriazi, B. and Hossieni Salkadeh, G., 2009. Molecular Markers. Institute of Tehran University Printing and Publishing, Tehran, 340p.

- Omidbaigi, R., 2004. Approaches to Production and Processing of Medicinal Plants (Vol. 2). Publication Designers, 424p.

- Peng, L., Ru, M., Wang, B., Wang, Y., Li, B. and Yu, J., 2014. Genetic diversity assessment of a germplasm collection of Salvia miltiorrhiza Bunge. based on morphology, ISSR and SRAP markers. Biochemical Systematics and Ecology, 55: 84-92.

- Siddiqui, M.H., Oad, F.C. and Jmaro, M.G.H., 2006. Emergence and nitrogen use efficiency of maize under different tillage operation and fertility levels. Asian Journal of plant Sciences, 5(3): 508-510.

- Zargary, A., 1993. Plant Medicine (Vol. 4). Tehran University Press, Tehran, Iran, 923p.

- Zomorodian, K., Saharkhiz, M.J., Shariati, S., Pakshir, K., Rahimi, M.J. and Khashei, R., 2012. Chemical composition and antimicrobial activities of essential oils from Nepeta cataria L. against common causes of food-borne infections. International Scholarly Research Network ISRN Pharmaceutics, 12: 1-6.