بررسی عوامل مولد گزعلفی Quercus infectoria و نحوة تولید و بهره‎برداری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 اعضاء هیات علمی مؤسسة تحقیقات جنگلها و مراتع

2 عضو هیات علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان لرستان

چکیده

گز علفی که به نامهای مان کردی، مان بلوط ودر زبان کردی «گزو» و در گویش لری «گزوله» نامیده می شود، درواقع نوعی مان و یکی از محصولات فرعی و با ارزش جنگلهای بلوط غرب به ویژه زاگرس شمالی است، که به صورت شهدی غلیظ بر روی برگها وشاخه‌های جوان دوگونه بلوط به نامهای دارمازو (Quercus infectoria Oliv.)و بلوط لبنانی (Q.libani Oliv.) و زیر گونه‌های آنها بوجود آمده و مورد استحصال قرار می‌گیرد.
این فرآورده در واقع ترشحات قندی موسوم به «عسلک» است که در نتیجة فعالیت دفعی پوره‌ها و حشرات کامل دو گونه شته به نامهای( Thelaxes suberi Del;و Tuberculoides annulatus annulatus Hart.)در سطح برگ درختان بلوط به شکل قطرات شبنم مانندی در فاصلة زمانی محدود ظاهر شده، بعد در مجاورت هوا تقریباً سفت و متبلور می شود وبه صورت دانه‌های ریز شکر مانند در آمده ومورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد. زمان تولید و بهره‌برداری از این محصول اواخر بهار ودر مواردی اوایل پاییز است که معمولاً با تغییر ناگهانی هوا وفعال شدن حشرات مولد صورت می‌پذیرد. مناطق پراکنش گیاه میزبان و همچنین حشرات مولد گز علفی مکانهای محدودی از استانهای آذربایجان‌غربی، کردستان، کرمانشاه و لرستان است که بر اساس مطالعات سال‌های اخیر در سه استان آذربایجان‌غربی، کردستان ولرستان شته‌های مولد در شرایط مناسب و خاص از نظر جمعیتی و تراکم طغیان نموده که قادر به تولید گزعلفی قابل بهره‌برداری هستند. این مادة قندی از اهمیت غذایی، دارویی و اقتصادی برخوردار می باشد

کلیدواژه‌ها


-  آئینه‌چی، ی.، (1365). مفردات پزشکی و گیاهان داروئی ایران، انتشارات دانشگاه تهران، شمارة 1879 صفحات 99-98.

-  امین، غ.، (1370). گیاهان داروئی و سنتی ایران، جلد اول، انتشارات مؤسسة پژوهش‌های گیاهان داروئی ایران، 149 صفحه.

-  پورشفیع زنگنه، ه.، (1357). مان‌های جنگل‌ها و مراتع ایران، انتشارات دفتر بهره‌برداری سازمان جنگل‌ها و مراتع کشور، صفحات 76-68.

-  توکلی، م.، (1372). بررسی منابع تولیدکننده و نحوة تولید گزعلفی-کارنامة پژوهشی مرکز تحقیقات منابع طبیعی و امور دام استان لرستان،صفحات 95-86.

-  توکلی، م.، (1378). گزارش نهایی طرح تحقیقاتی منابع تولیدکننده و نحوة تولید گزعلفی در استان لرستان، مرکز تحقیقات منابع طبیعی و امور دام لرستان.

-  ثابتی، ح.‌ا.، (1357). جنگل‌ها، درختان و درختچه‌های ایران، از انتشارات سازمان تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی، 596 صفحه.

-  رفیعی علوی، ف.، (1355). بررسی شیمیایی مواد آلی غیرقندی موجود در گزعلفی، پایان‌نامة دکترا، دانشکدة داروسازی دانشگاه صنعتی اصفهان.

-  رضوانی، ع.، ترمه ف.، موسوی، م. (1373). شته‌های ایران و میزبان‌های آنها، وزارت کشاورزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مؤسسة تحقیقات آفات و بیماری‌های گیاهی.

-  زرگری، ع.، (1369). گیاهان داروئی، جلد چهارم، انتشارات دانشگاه تهران، شمارة 4/1810، شمارة مسلسل 3022، 458 صفحه.

-  طباطبائی، م.، و جوانشیر، ک. (1345). جنگل‌های باختر ایران، از انتشارات سازمان جنگلبانی ایران، 206 صفحه.

-  فتاحی، م.، (1373). گزو چیست، فصلنامة پژوهش و سازندگی، سال 6، شمارة 22، بهار 1373، صفحات 49-44.

-  گرامی، ب.، (1360). گز خوانسار، انتشارات دانشگاه صنعتی اصفهان، صفحة 2.

-  نیک‌نژاد، ا.، (1355). مان‌های ایران، پایان‌نامة دکترا، دانشکدة داروسازی دانشگاه تهران.

- Moghaddam, sadegh (1930). Manne de perse. Paris, these.