بررسی اکولوژیکی ده گونه گیاه اسانس دار استان هرمزگان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

کارشناس ارشد مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی هرمزگان.

چکیده

در این تحقیق ده گونه مهم و شاخص اسانس دار استان هرمزگان از خانواده نعناع (Labiatae) به نامهای اسطوخدوس راست (Lavadula stricta) ، پونه کوهی (Mentha mozaffariani)، مریم گلی مصری (Salvia aegyptiaca) ، مریم گلی کاروندری (Salvia mirzayanii)، مریم گلی خلیجی ( salvia santolinifolia)، مریم گلی جنوبی (Salvia sharifii)، کلپوره (Teucrium pollium) ،مریم نخودی بلوچستانی(Teucrium stocksianum) ، آویشن شیرازی (Zataria multiflora) و مورخوش (Zhumeria majdae) مورد بررسی اکولوژیکی قرار گرفتند. عوامل مختلفی همچون مشخصات رویشگاهی ، مناطق پراکنش، فرم ظاهری ، اسم محلی، اسم فارسی ، ارتفاع از سطح دریا، اقلیم، بارندگی، درجه حرارت، جهت شیب، درصد شیب، گیاهان همراه ، بافت، PH  و EC خاک ، ترکیبهای شاخص و مصارف درمانی سنتی برای هر گونه تعیین گردید. اکثر گونه ها به صورت بوته ای بوده و اندام مورد مصرف آنها بیشتر برگ است که به صورت جوشانده، دم کرده و پودر شده جهت درمان ناراحتیهای گوارشی، درد مفاصل، تب، سردرد، سرماخوردگی، مسکن درد و التیام زخمها مصرف می شوند. ترکیبهای شاخص این گیاهان بیشتر لیالول، لیمونن و مشتقات آنها میباشند که به سبب بوی خوش و خاصیت آرامبخشی اسانس می باشد. این گیاهان جملگی در نواحی کوهستانی استان پراکنده هستند، ولی در عین حال برخی ار آنها در ارتفاعات پایینتر دشتها و تپه ها نیز دیده می شوند. دامنه ارتفاعی رویشگاهها بین 10 تا 2100 متر از سطح دریا متغیر است. بافت خاک رویشگاهها لومی شنی و لومی است و PH خاک بین 7.32 تا 8.5 و EC خاک بین 0.130 تا 1.357 میلی موس بر سانتیمتر متغیر است. بافت خاک رویشگاهها لومی شنی و لومی است و PH  خاک بین 7.32 تا 8.5 و EC خاک بین 0.130 تا 1.357 میلی موس بر سانتیمتر متغیر است . اقلیم محل پراکنش گونه ها به روش دومارتن گرم و فراخشک، گرم و نیمه خشک بیابانی و گرم و خشک بیابانی است. متوسط درجه حرارت بین 17.5 تا 27.5 درجه سانتیگراد و متوسط بارندگی سالانه بین 150 تا 350 میلیمتر متغیر است، ولی برای اکثر گونه ها متوسط بارندگی سالانه 150 تا 200 میلیمتر می باشد. گونه ها بیشتر در صخره های پرشیب اراضی سنگلاخی با خاک بسیار کم در درز و شکاف صخره ها رویش دارند و هیچ کدام از آنها پراکنش وسیعی برای تشکیل تیپ ندارند.

کلیدواژه‌ها


- باباخانلو، پ.، میرزا،  م.،  سفیدکن،  ف.، احمدی،  ل.، برازنده،  م.  و عسکری، ف.،  1377.  بررسی ترکیبهای تشکیل دهنده اسانس آویشن شیرازی (Zataria multiflora). تحقیقات گیاهان دارویی و معطر، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع.

- بتولی، ح.، 1380. بررسی ویژگیهای اکولوژیک گیاهان  اسانس دار قمصر کاشان.همایش ملی گیاهان دارویی ایران، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع .

- حسنی، ج.، 1380. شناسایی و بررسی اکولوژیک چهار جنس گیاه اسانس گیری. همایش ملی  گیاهان دارویی و معطر، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع.

- رضایی، م.، 1380.اسانس و دستگاههای اسانس گیری. تحقیقات گیاهان دارویی و معطر، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع.

- سلطانی پور، م.، 1378. جمع آوری و شناسایی گیاهان دارویی استان هرمزگان. معاونت آموزش و تحقیقات وزارت جهاد کشاورزی .

- صابر آملی ، س.، 1380. معرفی برخی اکولوژیک گیاهان اسانس دار استان کرمان . همایش ملی  گیاهان دارویی و معطر، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع.

- صدری، ح.، 1375. ترکیبهای شیمیایی موجود در روغن اسانس گونه دارویی  مورخوش. پژوهش و سازندگی ، شماره 31، ص 61-59.

- صندوقداران، م.، 1375. گیاهان دارویی سنتی استان سیستان و بلوچستان. مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان سیستان و بلوچستان.

- قلیچ نیا، ح.، 1377. بررسی پراکنش و اکولوژیک گیاهان اسانس دار استان مازندران. مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان مازندران.

- مجاب، ف.، جاوید نیا، ک.، یزدانی، د. و روستاییان، ع.، 1382. بررسی ترکیبهای شیمیایی اسانس مریم نخودی بلوچستان(Teucrium stocksianum). فصلنامه گیاهان دارویی، پژوهشکده  گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی، جلد6، ص 53-49.

- مظفزیان، و.، 1375. فرهنگ نامهای گیاهان ایران. انتشارات فرهنگ معاصر.

- میرزا، م.، 1380. بررسی کمی و کیفی ترکیبهای شیمیایی موجود در اسانس کلپوره (Teucrium pollium). تحقیقات گیاهان دارویی و معطر، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع.

- نجف پورنوایی، م.، 1379. بررسی اکولوژیک گیاهان اسانس دار. تحقیقات گیاهان دارویی و معطر، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع.

- هویزه، ح.، 1380. بررسی پراکنش و خصوصیات رویشگاهی گیاهان اسانس دار استان خوزستان. همایش ملی گیاهان دارویی ایران، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور.

- Javidnia, K., Miri, R, Kamalinejad M. and Nasiri A., 2002, Composition of  Essential oil of Salvia mirzayanii from Iran., Flavour and  Fragrance  Journal, 17: 465-467.