موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران 1735-0905 42 1 2026 06 21 Projecting the future distribution of Allium jesdianum Boiss. and buhse under climate change scenarios in Iran using MaxEnt modeling ارزیابی اثر تغییرات اقلیمی بر پراکنش جغرافیایی پیازیزدی (Allium jesdianum Boiss. & Buhse) در ایران با استفاده از روش مدل‌سازی حداکثر آنتروپی 131 149 135692 10.22092/ijmapr.2026.367913.3503 FA ناصر حسینی استادیار، گروه گیاهان دارویی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اراک، اراک، ایران میثم مسعودی دانشجوی دکتری، گروه علوم گیاهی، دانشکده زیست‌شناسی، دانشکدگان علوم، دانشگاه تهران، تهران، ایران کبری قیاسوند فارغ‌التحصیل کاردانی، گروه گیاهان دارویی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اراک، اراک، ایران فاطمه زینعلی فارغ‌التحصیل کارشناسی، گروه گیاهان دارویی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اراک، اراک، ایران Journal Article 2024 12 23 <strong>Background and Objectives:</strong>Climate change poses a significant threat to biodiversity and the distribution of plant species. <em>Allium jesdianum</em> (Piaz-e-Yazdi), a valuable medicinal species in the Zagros Mountains of Iran, has populations damaged by climate change and over-harvesting. This study aimed to identify the most critical environmental factors affecting the distribution of this species and to predict the impact of climate change scenarios on its future habitats.<br /><strong>Materials and Methods:</strong> This study employed Maximum Entropy (MaxEnt) modeling to predict the geographical distribution of <em>A. jesdianum</em>. We used species occurrence data along with a set of bioclimatic, soil, and topographic variables. We assessed the impact of climate change on the species' distribution under two scenarios, semi-optimistic (RCP 4.5) and pessimistic (RCP 8.5), for the years 2050 and 2070.<br /><strong>Results</strong><strong>: </strong>According to the percent contribution index, elevation (55.4%), precipitation of the driest month (15.6%), and topsoil bulk density (13.1%) were the most decisive factors in the species' distribution. The model demonstrated excellent performance (AUC = 0.9) and predicted that suitable habitats for this species will decrease by 14% to 23% under future scenarios, with the most severe decline occurring under the pessimistic scenario. Furthermore, suitable habitats are projected to shift toward higher latitudes (33° to 38° N), while suitability is expected to decrease at lower latitudes.<br /><strong>Conclusion:</strong> These findings emphasize the need for immediate conservation strategies for <em>A. jesdianum</em>. We recommend identifying and managing current and future suitable areas for in situ conservation, as well as for the sustainable cultivation and utilization of this valuable species. <strong>سابقه و هدف:</strong> تغییرات اقلیمی، تنوع زیستی و پراکنش گونه‌های گیاهی را به شدت تهدید می‌کند. پیاز یزدی (<em>Allium jesdianum</em>)، یکی از گونه‌های دارویی ارزشمند در رشته‌کوه‌های زاگرس ایران است که جمعیت آن به دلیل تغییرات اقلیمی و برداشت بی‌رویه آسیب دیده است. این پژوهش با هدف شناسایی مهمترین عوامل محیطی مؤثر بر پراکنش این گونه و پیش‌بینی تأثیر سناریوهای تغییر اقلیم بر زیستگاه‌های آینده آن انجام شد.<br /><strong>مواد و روش‌ها:</strong> در این مطالعه از مدل‌سازی حداکثر آنتروپی (MaxEnt) برای پیش‌بینی توزیع جغرافیایی پیازیزدی استفاده شد. داده‌های حضور گونه به همراه مجموعه‌ای از متغیرهای زیست‌اقلیمی، خاکی و توپوگرافی استفاده شدند. تأثیر تغییرات اقلیمی بر پراکنش گونه تحت دو سناریوی نیمه‌خوش‌بینانه (RCP 4.5) و بدبینانه (RCP 8.5) برای سال‌های ۲۰۵۰ و ۲۰۷۰ ارزیابی گردید.<br /><strong>یافته‌ها:</strong> نتایج نشان داد که براساس شاخص درصد مشارکت متغیرهای ارتفاع (55.4%)، بارندگی خشک‌ترین ماه (15.6%) و چگالی خاک سطحی (13.1%) مهمترین عوامل تعیین‌کننده پراکنش گونه هستند. مدل با عملکرد عالی (0.9 = AUC) پیش‌بینی کرد که مساحت زیستگاه‌های مطلوب این گونه در سناریوهای آینده بین ۱۴ تا ۲۳ درصد کاهش خواهد یافت که بیشترین کاهش در سناریوی بدبینانه رخ می‌دهد. همچنین، پیش‌بینی می‌شود که زیستگاه‌های مناسب به سمت عرض‌های جغرافیایی بالاتر (۳۳ تا ۳۸ درجه شمالی) جابجا شوند، در حالی که مطلوبیت در عرض‌های پایین‌تر کاهش می‌یابد.<br /><strong>نتیجه‌گیری:</strong> نتایج این مطالعه بر لزوم اتخاذ رویکردهای حفاظتی فوری برای پیازیزدی تأکید دارد. پیشنهاد می‌شود مناطق مناسب فعلی و آینده برای حفاظت درون‌رویشگاهی (<em>In-situ</em>) و کشت و بهره‌برداری پایدار از این گونه ارزشمند شناسایی و مدیریت شوند. https://ijmapr.areeo.ac.ir/article_135692_5e2e44786a6eba600f61bdd00017cab6.pdf