موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران 1735-0905 42 1 2026 06 20 Formulation and physicochemical evaluation of a liquid oral dosage form made from Cowslip medicinal plant (Primula macrocalyx Bunge.) فرمولاسیون و بررسی خصوصیات فیزیکی و شیمیایی فرم خوراکی مایع از گیاه دارویی پامچال (Primula macrocalyx Bunge.) 116 130 135691 10.22092/ijmapr.2026.369717.3552 FA مرجان دائی حامد استادیار، گروه فارماسیوتیکس، دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی گیلان، رشت، ایران ادریس مهدوی فیکجور کارشناس، مرکز تحقیقات بیوتکنولوژی پزشکی، دانشکده پیراپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی گیلان، لنگرود، ایران صدیقه نقی پور دانشجو، کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی گیلان، رشت، ایران لیلا محتشمی استادیار، گروه فارماکوگنوزی، دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران مریم حدادی کارشناس، گروه فارماکوگنوزی، دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی گیلان، رشت، ایران مریم ناصری استادیار، گروه داروسازی سنتی، دانشکده طب ایرانی، دانشگاه علوم پزشکی ایران، تهران، ایران Journal Article 2025 06 08 Background and Objective: Primula macrocalyx Bunge., a member of the Primulaceae family, grows in the highlands of Guilan Province, Iran. This plant has long been used in traditional medicine for the treatment of respiratory conditions such as pneumonia, bronchitis, and the common cold. However, to date, no medicinal product derived from this species has been developed in Iran. Therefore, the present study aimed to develop a liquid oral formulation of this plant and to evaluate the physicochemical properties of the prepared formulation. Methodology: Following the collection of Primula macrocalyx in June 2020 from the Ulasbelangah region of Guilan Province, ethanolic extracts of the leaves, flowers, and roots were prepared using the maceration method. The plant materials were then analyzed for moisture content, total ash, and acid-insoluble ash. Qualitative phytochemical tests were conducted to identify major bioactive compounds, and the total phenolic and flavonoid contents of the extracts were quantified. During pre-formulation studies, the solubility of the extracts, as well as suitable dosage levels and excipients, were evaluated. Based on these findings, a syrup formulation was developed. The final formulation was subsequently assessed for its physicochemical and quality attributes, including appearance and organoleptic properties, pH, antimicrobial stability, sedimentation, and container closure integrity. Results: The extraction efficiency of Primula macrocalyx (cowslip) was 19.04%, 25.17%, and 21.12% for flowers, leaves, and roots, respectively. Moisture content was 13% in the flowers and roots and 12% in the leaves. Total ash content was 6%, 11%, and 9.5% for flowers, leaves, and roots, respectively, while acid-insoluble ash values were 2%, 3.5%, and 3% for the same organs. Phytochemical screening revealed the presence of flavonoids, saponins, and tannins in the leaves; flavonoids and tannins in the flowers; and saponins and tannins in the roots. Total polyphenol content, expressed as gallic acid equivalents, was 41.44, 81.05, and 125.90 in roots, leaves, and flowers, respectively. Total flavonoid content, expressed as isoquercitrin equivalents, was 2.88 ± 0.081 in flowers and 2.26 ± 0.041 in leaves. The foaming index was 333 in leaves, 250 in roots, and less than 100 in flowers. Pre-formulation studies of the cowslip syrup evaluated extract solubility, optimal dosage, excipient selection, and a suitable formulation base. All extracts showed good solubility in water, while the addition of co-solvents such as propylene glycol and glycerin further enhanced solubility. The final syrup formulation met acceptable standards in terms of organoleptic properties, pH, viscosity, preservative efficacy, absence of sedimentation, and proper container closure performance. Conclusion: Given the presence of bioactive compounds such as flavonoids and saponins in Primula macrocalyx, along with the favorable characteristics of the developed formulation, including acceptable organoleptic properties, suitable pH, appropriate flow behavior (viscosity), effective preservative performance, and absence of sedimentation, the prepared syrup can be proposed as a promising herbal product for the management of respiratory disorders. سابقه و هدف: گیاه پامچال کاسه بزرگ با نام علمی Primula macrocalyx Bunge. گیاهی از خانواده Primulaceae می‌باشد که در ارتفاعات استان گیلان رویش دارد. این گیاه از گذشته در طب سنتی برای درمان بیماری‌های مختلف ازجمله پنومونی، برونشیت و سرماخوردگی استفاده می‌شده است. با وجود این، تاکنون در ایران فراورده دارویی از این گیاه تولید نشده ‌است. ازاین‌رو، در این مطالعه تهیه فرمولاسیون خوراکی مایع از این گیاه مورد بررسی قرار گرفته و خواص فیزیکی و شیمیایی فرمولاسیون تهیه شده، سنجش شد. مواد و روش‌ها: پس از جمع‌آوری گیاه پامچال کاسه بزرگ در خرداد 1399 از منطقه اولسبلنگا در استان گیلان، عصاره اتانولی برگ، گل و ریشه گیاه به روش خیس کردن تهیه شد. در ادامه، اجزاء گیاه از نظر مقدار آب موجود، خاکستر تام و نامحلول در اسید مورد بررسی قرار گرفته، آزمون‌های کیفی شناسایی ترکیب‌های مؤثره انجام شده و نیز مقادیر فنول و فلاونوئید تام موجود در اجزاء گیاه تعیین گردید. طی مطالعات پیش‌فرمولاسیون، قابلیت انحلال عصاره‌های اجزاء گیاه و دوز و مواد جانبی مناسب فرمولاسیون ارزیابی شده و بر این اساس، فرمولاسیون شربت از این گیاه تهیه شد. در ادامه، فرمولاسیون تهیه شده از نظر خواص ظاهری و ارگانولپتیک، pH، کارایی ماده محافظ ضدمیکروبی، تشکیل رسوب و قفل شدن درب ظرف نگهداری و بررسی شد. یافته‌ها: بازده عصاره‌گیری گیاه پامچال کاسه بزرگ در گل، برگ و ریشه به‌ترتیب برابر با 19.04، 25.17 و 21.12 درصد بود. مقدار آب موجود در گل، ریشه گیاه و برگ آن به‌ترتیب 13، 13 و 12درصد بود. میزان خاکستر تام در گل، برگ و ریشه گیاه به‌ترتیب برابر با 6، 11 و 9.5 درصد و میزان خاکستر نامحلول در اسید در این اجزاء به‌ترتیب برابر با 2، 3.5 و 3 درصد بود. برگ گیاه مورد مطالعه حاوی فلاونوئید، ساپونین و تانن، گل گیاه حاوی فلاونوئید و تانن و ریشه آن حاوی ساپونین و تانن بود. پلی‌فنول تام برحسب گالیک‌اسید در ریشه، برگ و گل به‌ترتیب برابر با 41.44، 81.05 و 125.896 درصد بود. درصد فلاونوئید تام برحسب ایزوکوئرستروزاید در گل و برگ گیاه به‌ترتیب برابر با 0.081 ± 2.88 و 0.041 ± 2.26 به‌دست آمد. شاخص کف‌کنندگی در برگ و ریشه گیاه به‌ترتیب برابر با 333 و 250و در گل کمتر از 100 بود. در مطالعات پیش‌فرمولاسیون شربت پامچال کاسه بزرگ، قابلیت انحلال اجزاء عصاره گیاه، دوز و مواد جانبی مناسب فرمولاسیون و پایه مناسب تهیه فراورده بررسی شد. بر این اساس، تمامی اجزاء عصاره گیاه انحلال مناسبی در آب خالص از خود نشان دادند و افزودن پروپیلن گلایکول و گلیسیرین به‌عنوان کمک حلال، به انحلال بهتر عصاره‌ها کمک کرد. فرمولاسیون شربت تهیه شده از گیاه، از نظر فاکتورهایی ازجمله خواص ارگانولپتیک، pH، نحوه ریزش فرمولاسیون از ظرف (به‌عنوان معیاری از گرانروی فرمولاسیون)، کارایی ماده محافظ، عدم ایجاد رسوب و عدم قفل‌شدن درب ظرف مورد پذیرش قرار گرفت. نتیجه‌گیری: با توجه به وجود ترکیب‌های فلاونوئیدی و ساپونین‌ها در گیاه پامچال کاسه بزرگ و مقبولیت فرمولاسیون تهیه شده از این گیاه از نظر خواص ارگانولپتیک، pH، گرانروی، کارایی ماده محافظ و عدم ایجاد رسوب، این فرمولاسیون می‌تواند به‌عنوان یک فراورده گیاهی در درمان بیماری‌های تنفسی پیشنهاد گردد.

https://ijmapr.areeo.ac.ir/article_135691_12ab2f9fc855948769929464d39671a0.pdf