موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران 1735-0905 41 4 2025 11 22 Zoning of potential areas for habitat of black caraway (Elvendia persica (Boiss.) Pimenov & Kljuykov) (Case Study: Yazd Province) پهنه‌بندی مناطق مستعد برای رویشگاه زیره سیاه (Elvendia persica (Boiss.) Pimenov & Kljuykov) (مطالعه موردی: استان یزد) 726 741 134883 10.22092/ijmapr.2025.369029.3532 FA زهرا فرهمند دانش‌آموخته کارشناسی ارشد مدیریت و کنترل بیابان، گروه مهندسی طبیعت، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اردکان، اردکان، ایران مهدی تازه دانشیار، گروه مهندسی طبیعت، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اردکان، اردکان، ایران محمد جواد قانعی بافقی استادیار، گروه مهندسی طبیعت، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اردکان، اردکان، ایران مصطفی شیرمردی دانشیار، گروه علوم و مهندسی باغبانی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اردکان، اردکان، ایران غلامرضا زارعی دانشیار، گروه علمی کشاورزی، واحد میبد، دانشگاه آزاد اسلامی، میبد، ایران Journal Article 2025 04 18 <strong>Background and Objectives: </strong>Climatic diversity in Iran allows the cultivation of a wide range of medicinal plants, and the medicinal plant industry offers significant opportunities for both domestic use and export. The type of plant cultivated, the cultivated area, ecological conditions, and economic importance all influence the quality and quantity of medicinal plant products. Caraway-seed (<em>Elwendia persica</em>) is particularly important in crop rotation systems in dry and semi-dry regions due to its low water requirements, high export value, and its role in generating employment in the agricultural sector. Caraway-seed exhibits several medicinal properties, including treatment of stomach ulcers, fever reduction, lowering of blood lipids and cholesterol, anti-allergic effects, and reduction of blood sugar levels. Its essential oil also possesses antioxidant properties and is widely used as a flavoring agent in foods, chocolate, and cheese. Considering its low water requirements and economic and medicinal significance, this research aims to identify regions within Yazd Province suitable for Caraway-seed cultivation to support agricultural planning and optimize crop production.<br /><strong>Methodology: </strong>Yazd Province lies between 33°22' and 36°29' northern latitude and 48°52' and 56°36' eastern longitude, covering approximately 7.9% of Iran’s total area. It is located in the central, dry, and low-rainfall region of the country, bordered to the north by Semnan Province, to the west and northwest by Isfahan Province, to the east by Razavi Khorasan and South Khorasan provinces, to the southeast by Kerman Province, and to the southwest by Fars Province. In this study, suitable ecological conditions for Caraway-seed growth were first determined through scientific literature review, library research, and habitat assessment. Next, thematic maps were generated based on the collected environmental and meteorological data. Potential habitats for Caraway-seed were identified by integrating these datasets within a Geographic Information System (GIS) framework. Soil properties considered included pH, electrical conductivity, and soil saturation percentage. Meteorological variables included wind speed, maximum and minimum temperatures, average temperature, atmospheric pressure at sea level, relative humidity (maximum and minimum), sunshine hours, average dry and wet temperatures, precipitation, snowfall, evaporation, and transpiration. Absolute maximum and minimum temperatures were also included. Effective biophysical parameters, including slope, slope direction, and elevation, were derived from a 1:25,000 scale Digital Elevation Model (DEM). Finally, GIS maps for each parameter relevant to Caraway-seed growth were generated and analyzed to identify suitable cultivation areas.<br /><strong>Results: </strong>The study indicated that altitude posed the greatest limitation for Caraway-seed cultivation, as the lowest eligible growth areas were observed at higher elevations. In contrast, minimum temperature was favorable for cultivation across nearly the entire province, whereas maximum temperature presented challenges in lowland regions. Integration of all maps revealed that approximately 1,528,560 hectares of Yazd Province are suitable for Caraway-seed cultivation, while 5,791,940 hectares are unsuitable due to environmental and climatic limitations.<br /><strong>Conclusion: </strong>Extensive low-elevation plains, widespread saline soils in low-lying areas, and the hot, dry climate of Yazd Province make environmental and climatic factors the primary constraints for Caraway-seed cultivation. Consequently, cultivation potential is largely restricted to elevated lands, which offer favorable conditions regarding temperature, soil quality, water salinity, and rainfall. The integrated map generated in this study indicates that approximately 26.3% of the central and western regions have suitable conditions for Caraway-seed cultivation. However, local assessments are recommended to validate these findings and ensure the successful establishment and growth of this economically and medicinally valuable crop. <strong>سابقه و هدف: </strong>تنوع اقلیمی در ایران، موجب شده است تا امکان پرورش بسیاری از گیاهان دارویی، فراهم گردد. صنعت گیاهان دارویی مزیت بالایی در صادرات دارد. نوع گیاه کشت شده، میزان تولید محصول زیرکشت، اثر عوامل اکولوژیکی و اهمیت اقتصادی آن بر کمیت و کیفیت تولید گیاه دارویی اثرگذار است. گیاه دارویی زیره سیاه به دلیل نیاز آبی پایین، ارزش صادراتی بالا و نقشی که در اشتغال‌زایی بخش کشاورزی دارد، از اهمیت ویژه‌ای در تناوب کشت در مناطق خشک و نیمه‌خشک برخوردار است. آثار مهم دارویی برای زیره سیاه ذکر شده که درمان زخم‌معده، تب‌بر، کاهش چربی و کلسترول خون، ضد آلرژی و کاهش قند خون ازجمله آن می‌باشد. اسانس زیره سیاه خاصیت ضد اکسایشی داشته و در طعم غذا، شکلات و پنیر استفاده می‌شود. از این‌رو، با توجه به نیاز آبی کم این گیاه، بررسی مناطق مستعد رشد این گونه در استان یزد هدف این تحقیق می‌باشد.<br /><strong>مواد و روش‌ها: </strong>استان یزد با مختصات جغرافیایی '29 º36 تا '22 º33 عرض شمالی و 52 º48 تا '36 º56 طول شرقی و 7.9 درصد از مساحت کشور را تشکیل می‌دهد و در بخش خشک و کم باران مرکزی ایران واقع شده است. در این تحقیق، ابتدا از طریق جستجوی علمی، مطالعات کتابخانه‌ای و بررسی زیستگاه‌های گونه مورد مطالعه، شرایط اکولوژیکی مناسب برای رشد گونه زیره سیاه به‌دست آمد. در مرحله دوم، با استفاده از اطلاعات به‌دست آمده، مبادرت به تهیه و تولید نقشه‌های موضوعی مختلف گردید. سپس با استفاده از لایه‌های اطلاعاتی به‌دست آمده و تلفیق آنها در محیط GIS، اقدام به مکان‌یابی بالقوه رویشگاه گونه زیره‌سیاه شد. در این تحقیق از متغیرهای فیزیکی و شیمیایی مانند pH، هدایت الکتریکی و درصد اشباع خاک و متغیرهای هواشناسی شامل سرعت باد، دمای حداکثر، دمای حداقل، میانگین دما، فشار از سطح دریا، رطوبت نسبی حداکثر، رطوبت نسبی حداقل، رطوبت نسبی، ساعات آفتابی، میانگین دمای خشک، میانگین دمای تر، بارندگی، بارش برف، تبخیر و تعرق، دمای مطلق حداقل و حداکثر<strong> </strong>و پارامترهای بیوفیزیکی مؤثر نیز شامل جهت، ارتفاع و شیب با استفاده از نقشه مدل رقومی ارتفاع در مقیاس 1:25000 استفاده شد. سپس نقشه نقاط هریک از پارامترهای هواشناسی مؤثر در رشد زیره سیاه در سیستم اطلاعات جغرافیایی تهیه گردید.<br /><strong>نتایج: </strong>نتایج تحقیق نشان داد بیشترین محدودیت مربوط به ارتفاع است که کمترین سطح حائز صلاحیت برای رویش در آن مشاهده شد و در مقابل پارامتر دمای حداقل تقریباً در تمام مراتع سطح استان برای کشت این محصول مناسب بود و دمای حداکثر بیشتر در مناطق دشتی مشکل‌زا بود. با توجه به تلفیق نهایی نقشه‌ها، مشخص گردید که 1528560.8 هکتار از اراضی استان دارای شرایط مطلوب برای کشت زیره سیاه می‌باشد و 5791940.7 هکتار از اراضی نامناسب است.<br /><strong>نتیجه‌گیری: </strong>وجود دشت‌های وسیع با ارتفاع کم در استان به همراه گسترش اراضی شور در بیشتر مناطق پست و اقلیم گرم و خشک آن باعث شده متغیرهای محیطی و اقلیمی مهمترین عامل محدودکننده کشت این گونه در استان باشد و امکان کشت آن عمدتاً محدود به اراضی مرتفع گردد. این اراضی از نظر دمایی، کیفیت خاک و آب به لحاظ هدایت الکتریکی و میزان بارندگی، قابلیت کشت این گونه را دارد. نقشه نهایی حاصل از تلفیق اطلاعات نشان داد که مساحتی حدود 26.3 درصد از نواحی مرکزی و غربی استان استعداد کشت زیره سیاه را دارد. البته بررسی شرایط محلی در این زمینه الزامیست. https://ijmapr.areeo.ac.ir/article_134883_12d85be98e572cbebf268ab815a620ae.pdf