فیتوشیمی (استخراج، شناسایی و اندازه گیری مواد موثره)
مرجان دائی حامد؛ ادریس مهدوی فیکجور؛ صدیقه نقی پور؛ لیلا محتشمی؛ مریم حدادی؛ مریم ناصری
چکیده
سابقه و هدف: گیاه پامچال کاسه بزرگ با نام علمی Primula macrocalyx Bunge. گیاهی از خانواده Primulaceae میباشد که در ارتفاعات استان گیلان رویش دارد. این گیاه از گذشته در طب سنتی برای درمان بیماریهای مختلف ازجمله پنومونی، برونشیت و سرماخوردگی استفاده میشده است. با وجود این، تاکنون در ایران فراورده دارویی از این گیاه تولید نشده است. ازاینرو، در ...
بیشتر
سابقه و هدف: گیاه پامچال کاسه بزرگ با نام علمی Primula macrocalyx Bunge. گیاهی از خانواده Primulaceae میباشد که در ارتفاعات استان گیلان رویش دارد. این گیاه از گذشته در طب سنتی برای درمان بیماریهای مختلف ازجمله پنومونی، برونشیت و سرماخوردگی استفاده میشده است. با وجود این، تاکنون در ایران فراورده دارویی از این گیاه تولید نشده است. ازاینرو، در این مطالعه تهیه فرمولاسیون خوراکی مایع از این گیاه مورد بررسی قرار گرفته و خواص فیزیکی و شیمیایی فرمولاسیون تهیه شده، سنجش شد.مواد و روشها: پس از جمعآوری گیاه پامچال کاسه بزرگ در خرداد 1399 از منطقه اولسبلنگا در استان گیلان، عصاره اتانولی برگ، گل و ریشه گیاه به روش خیس کردن تهیه شد. در ادامه، اجزاء گیاه از نظر مقدار آب موجود، خاکستر تام و نامحلول در اسید مورد بررسی قرار گرفته، آزمونهای کیفی شناسایی ترکیبهای مؤثره انجام شده و نیز مقادیر فنول و فلاونوئید تام موجود در اجزاء گیاه تعیین گردید. طی مطالعات پیشفرمولاسیون، قابلیت انحلال عصارههای اجزاء گیاه و دوز و مواد جانبی مناسب فرمولاسیون ارزیابی شده و بر این اساس، فرمولاسیون شربت از این گیاه تهیه شد. در ادامه، فرمولاسیون تهیه شده از نظر خواص ظاهری و ارگانولپتیک، pH، کارایی ماده محافظ ضدمیکروبی، تشکیل رسوب و قفل شدن درب ظرف نگهداری و بررسی شد.یافتهها: بازده عصارهگیری گیاه پامچال کاسه بزرگ در گل، برگ و ریشه بهترتیب برابر با 19.04، 25.17 و 21.12 درصد بود. مقدار آب موجود در گل، ریشه گیاه و برگ آن بهترتیب 13، 13 و 12درصد بود. میزان خاکستر تام در گل، برگ و ریشه گیاه بهترتیب برابر با 6، 11 و 9.5 درصد و میزان خاکستر نامحلول در اسید در این اجزاء بهترتیب برابر با 2، 3.5 و 3 درصد بود. برگ گیاه مورد مطالعه حاوی فلاونوئید، ساپونین و تانن، گل گیاه حاوی فلاونوئید و تانن و ریشه آن حاوی ساپونین و تانن بود. پلیفنول تام برحسب گالیکاسید در ریشه، برگ و گل بهترتیب برابر با 41.44، 81.05 و 125.896 درصد بود. درصد فلاونوئید تام برحسب ایزوکوئرستروزاید در گل و برگ گیاه بهترتیب برابر با 0.081 ± 2.88 و 0.041 ± 2.26 بهدست آمد. شاخص کفکنندگی در برگ و ریشه گیاه بهترتیب برابر با 333 و 250و در گل کمتر از 100 بود. در مطالعات پیشفرمولاسیون شربت پامچال کاسه بزرگ، قابلیت انحلال اجزاء عصاره گیاه، دوز و مواد جانبی مناسب فرمولاسیون و پایه مناسب تهیه فراورده بررسی شد. بر این اساس، تمامی اجزاء عصاره گیاه انحلال مناسبی در آب خالص از خود نشان دادند و افزودن پروپیلن گلایکول و گلیسیرین بهعنوان کمک حلال، به انحلال بهتر عصارهها کمک کرد. فرمولاسیون شربت تهیه شده از گیاه، از نظر فاکتورهایی ازجمله خواص ارگانولپتیک، pH، نحوه ریزش فرمولاسیون از ظرف (بهعنوان معیاری از گرانروی فرمولاسیون)، کارایی ماده محافظ، عدم ایجاد رسوب و عدم قفلشدن درب ظرف مورد پذیرش قرار گرفت.نتیجهگیری: با توجه به وجود ترکیبهای فلاونوئیدی و ساپونینها در گیاه پامچال کاسه بزرگ و مقبولیت فرمولاسیون تهیه شده از این گیاه از نظر خواص ارگانولپتیک، pH، گرانروی، کارایی ماده محافظ و عدم ایجاد رسوب، این فرمولاسیون میتواند بهعنوان یک فراورده گیاهی در درمان بیماریهای تنفسی پیشنهاد گردد.
