فیتوشیمی (استخراج، شناسایی و اندازه گیری مواد موثره)
لیلی صفایی؛ ابراهیم شریفی عاشورآبادی؛ داوود امین ازرم
چکیده
سابقه و هدف: کاکوتی (Ziziphora) از جنسهای دارویی خانواده نعناع می باشد. این جنس در دنیا 18 گونه و در ایران سه گونه گیاه علفی یکساله به نامهای Z. capitata، Z. persica و Z tenuior و یک گونه چندساله تحت عنوان Z. clinopodioides دارد که به استثناء گونه Z. persica، بقیه گونه ها در رویشگاه های استان اصفهان رشد می کنند. اندام هوایی کاکوتی در زمان گلدهی بوی معطر ...
بیشتر
سابقه و هدف: کاکوتی (Ziziphora) از جنسهای دارویی خانواده نعناع می باشد. این جنس در دنیا 18 گونه و در ایران سه گونه گیاه علفی یکساله به نامهای Z. capitata، Z. persica و Z tenuior و یک گونه چندساله تحت عنوان Z. clinopodioides دارد که به استثناء گونه Z. persica، بقیه گونه ها در رویشگاه های استان اصفهان رشد می کنند. اندام هوایی کاکوتی در زمان گلدهی بوی معطر داشته و از مواد مؤثره آن در داروسازی برای مداوای سرفه، دل درد، التهاب روده، عفونت رحم، دردهای قاعدگی، بیماری های قلبی- عروقی و رفع تهوع استفاده می شود. اسانس این جنس حاوی مواد ارزشمندی مانند پولگون و 8،1- سینئول است که میزان آن در گونه های مختلف تفاوت دارد. هدف از این تحقیق بررسی عملکرد کمی، میزان اسانس و نوع مواد متشکله گونه های موجود این جنس در استان اصفهان و امکان سنجی معرفی آنها به سیستم زراعی کشور بود.مواد و روشها: این تحقیق در سالهای زراعی 1400-1399 و 1401-1400، در ایستگاه تحقیقاتی شهید فزوه اصفهان انجام شد. گونه های مورد بررسی شامل گونه چندساله Z. clinopodioides و دو گونه یکساله Z. tenuior و Z. capitata بود. بذر گونه های یکساله در بهمن سال 1399 و 1400 و گونه چندساله در بهمن سال 1399 در محیط گلخانه و داخل سینی کشتهای حاوی پیت ماس کشت گردید و نشاهای حاصل در فروردین ماه سال بعد به زمین اصلی منتقل و در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار مستقر شد. اندازه گیری صفات کمی مانند ارتفاع و وزن برگ در مرحله گلدهی (گلدهی بالای 70 درصد) انجام گردید. گیاهان موجود در یک مترمربع هر کرت برداشت و وزن خشک آنها تعیین و بقیه گیاهان هر کرت برای محاسبه عملکرد بذر و وزن هزار دانه نگهداری شدند. استخراج اسانس از سرشاخه هر گونه با استفاده از روش تقطیر با آب و دستگاه کلونجر انجام شد. شناسایی ترکیب های اسانس با دستگاه های گاز کروماتوگرافی (GC) و گاز کروماتوگرافی متصل به طیفسنج جرمی (GC/MS) بود.نتایج: سه گونه کاکوتی مورد مطالعه از نظر صفات اندازه گیری شده مانند ارتفاع، وزن خشک اندام هوایی و برگ، نسبت وزن خشک به تر اندام هوایی، وزن بذر بوته، وزن هزار دانه، عملکرد برگ و بذر و درصد و عملکرد اسانس تفاوت معنی داری داشتند. بیشترین ارتفاع گیاه (38 سانتی متر)، عملکرد برگ (3800 کیلوگرم در هکتار) و عملکرد بذر (95 کیلوگرم در هکتار) در گونه چندساله Z. clinopodioides و در سال دوم آزمایش مشاهده شد. درصد اسانس در سه گونه مورد مطالعه نیز از 0.5 تا 1.35 درصد متغیر بود. بیشترین درصد و عملکرد اسانس در گونه چندساله Z. clinopodioides و به ترتیب برابر 1.53 درصد و 57 کیلوگرم در هکتار و سال دوم بدست آمد. گونه ها از نظر نوع و تعداد ترکیب اسانس متفاوت بودند. در گونه Z. clinopodioides در سال اول 17 و در سال دوم 20 ترکیب شناسایی شد که به ترتیب 85.6 و 91.9 درصد کل اسانس را تشکیل دادند. ترکیب غالب اسانس این گونه 8،1-سینئول بود که در سال اول و دوم به ترتیب 44.5 و 31.6 درصد بهدست آمد. کامفن (3.4 درصد)، سابینن (4.8 درصد)، آلفاترپینن (3.1 درصد) و لینالول (3.2 درصد) دیگر ترکیب های مهم اسانس بودند. در گونه Z. tenuior در سال اول و دوم به ترتیب 14 و 10 ترکیب بهدست آمد که 85.6 و 97.5 درصد اسانس را تشکیل دادند. ترکیب غالب اسانس آن در دو سال آزمایش پولگون بود که در سال اول 64.3 و در سال دوم 89.5 درصد بهدست آمد. پارامنتا-3-ان-8-ال و 8،1- سینئول در سال اول به ترتیب با 7.6 و 4.9 درصد پس از پولگون بیشترین ترکیب اسانس را تشکیل دادند. در گونه Z. capitata حضور 9 و 7 ترکیب در دو سال آزمایش مشاهده گردید که به ترتیب 99.4 و 90.5 درصد اسانس را شامل شد. ترکیب های غالب اسانس سال اول پیپریتون (25.3 درصد)، تیمول (26.3 درصد) و کارواکرول (30.1 درصد) و در سال دوم پیپریتون با 42.2 درصد بود. براساس نتایج به دست آمده، حداکثر عملکرد ترکیب 8،1-سینئول (18.96 درصد) متعلق به Z. clinopodioides بود.نتیجه گیری: از آنجا که در حال حاضر جنس کاکوتی در سیستم زراعی کشور هنوز جایگاه مشخصی ندارد و با توجه به عملکرد کمی و کیفی مناسب گونه Z. clinopodioides در مقایسه با دو گونه دیگر و وجود ترکیبات ارزشمند اسانس، میتوان آن را به عنوان انتخاب جدیدی برای کشت و توسعه در سیستم زراعی معرفی کرد.
زراعت و باغبانی
لیلی صفایی؛ فاطمه سفیدکن؛ سعید دوازده امامی؛ داوود امین آزرم
چکیده
سابقه و هدف: گیاه داروئی مرزه خوزستانی با نام علمی Satureja khuzistanica Jamzad از خانواده نعناع و یکی از گونههای انحصاری مرزه در ایران است که به دلیل درصد اسانس و میزان کارواکرول بالا، در صنایع آرایشی، بهداشتی و داروسازی از اهمیت ویژهای برخوردار میباشد. هدف از این تحقیق بررسی سازگاری این گیاه با شرایط آب و هوایی استان اصفهان و افزایش عملکرد ...
بیشتر
سابقه و هدف: گیاه داروئی مرزه خوزستانی با نام علمی Satureja khuzistanica Jamzad از خانواده نعناع و یکی از گونههای انحصاری مرزه در ایران است که به دلیل درصد اسانس و میزان کارواکرول بالا، در صنایع آرایشی، بهداشتی و داروسازی از اهمیت ویژهای برخوردار میباشد. هدف از این تحقیق بررسی سازگاری این گیاه با شرایط آب و هوایی استان اصفهان و افزایش عملکرد کمی و کیفی آن از طریق تعیین مناسبترین روش تغذیه بود.مواد و روشها: این تحقیق در سالهای زراعی 1395 تا 1399، در ایستگاه تحقیقاتی شهید فزوه وابسته به مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی اصفهان در شرایط آبی و در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با هشت تیمار کودی (شامل نسبتهای مختلفی از کودهای شیمیایی NPK (N50P25K25)، کود دامی (30 و 60 تن در هکتار)، ورمی کمپوست (5 تن در هکتار) و نیز ترکیبی از کودهای شیمیایی، دامی و ورمی کمپوست (30 تن در هکتار کود دامی به همراه N50P25K25، 60 تن در هکتار کود دامی به همراه N50P25K25 و 5 تن در هکتار ورمی کمپوست به همراه N50P25K25) در مقایسه با تیمار شاهد، و سه تکرار انجام شد. تهیه بذر و نشاء گیاه از کلکسیون مرزه مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی اصفهان و مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور انجام پذیرفت. کشت بهصورت غیرمستقیم و از طریق نشاء بود. نشاها در شرایط گلخانه و از طریق کشت بذور در سینیهای کشت تولید شدند. انتقال نشاء در فروردین ماه 1396 و پس از مساعد شدن هوا انجام شد. بلافاصله پس از انتقال نشاء نسبت به آبیاری اقدام گردید. روش آبیاری بصورت قطرهای و در مراحل ابتدای رشد دو نوبت در هفته و پس از استقرار یک نوبت در هفته صورت گرفت. اندام هوایی گیاهان در زمان 50 درصد گلدهی از 5 سانتیمتری بالای سطح خاک برداشت و نسبت به خشک کردن آنها در سایه اقدام شد. استخراج اسانس از سرشاخههای گلدار هرساله صورت پذیرفت. به منظور استخراج اسانس، 50 گرم از سرشاخه هر تیمار آسیاب شده و به مدت چهار ساعت با استفاده از روش تقطیر با آب و دستگاه کلونجر، اسانسگیری و درصد آن تعیین شد. شناسایی ترکیبهای اسانس بااستفاده از دستگاههای گاز کروماتوگرافی (GC) و گاز کروماتوگرافی متصل به طیف سنج جرمی (GC/MS) صورت پذیرفت.نتایج: بر اساس نتایج بهدست آمده حداکثر درصد اسانس (3.7%) در سال سوم و بیشترین عملکرد اسانس (132.6 کیلوگرم در هکتار) در سال دوم مشاهده شد. طبق نتایج سالهای آزمایش، تیمار تلفیقی 50 کیلوگرم در هکتار ازت، 25 کیلوگرم در هکتار فسفر و 25 کیلوگرم در هکتار پتاس به همراه 5 تن در هکتار ورمی کمپوست سال سوم، بیشترین عملکرد اسانس را به خود اختصاص داد. 14 ترکیب در اسانس گیاه شناسایی شد که ترکیب غالب آن کارواکرول بود. میزان این ترکیب از86.4 تا 95.3 درصد متغیر به دست آمد.نتیجهگیری کلی: بر اساس نتایج این تحقیق، عملکرد کیفی اسانس گونه مورد مطالعه کمتر تحت تاثیر تیمارهای حاصلخیزی خاک قرار گرفت اما عملکرد کمی اسانس تحت تاثیر تغذیه تلفیقی افزایش معنیداری داشت که به طور غیرمستقیم باعث افزایش عملکرد کیفی اسانس نیز گردید. بنابراین میتوان اظهار داشت که استفاده از روشهای تغذیه تلفیقی در گیاه گامی مناسب به سمت ایجاد کشاورزی پایدار میباشد. درصد بالای ترکیب کارواکرول موجود در این گیاه از نظر اقتصادی بسیار ارزشمند میباشد. از آنجا که کارواکرول دارای چندین ویژگی بیولوژیکی، از جمله اثر ضدعفونی کننده، فعالیتهای ضدالتهابی، ضددرد، ضدباکتریایی، ضدقارچی و مخمر و آنتیاکسیدان میباشد لذا در مواردی که نیاز به این ترکیب با ارزش وجود دارد گونه مرزه خوزستانی انتخاب مناسبی میباشد.
لیلی صفایی؛ حسین زینلی؛ داوود افیونی
چکیده
شناسه دیجیتال (DOR):98.1000/1735-0905.1398.35.367.95.3.1575.1610 بهمنظور بررسی اثر شوری آب آبیاری بر عملکرد کمّی و کیفی اسانس رازیانه (Foeniculum vulgare Mill.)، آزمایشی بهصورت کرتهای یکبار خرد شده در قالب طرح بلوک کامل تصادفی در سه تکرار در شرایط زراعی انجام شد. تیمارهای آزمایشی چهار ژنوتیپ رازیانه شامل دو رقم P11-820065 آلمانی و 11486 اروپایی و دو ژنوتیپ بومی همدان ...
بیشتر
شناسه دیجیتال (DOR):98.1000/1735-0905.1398.35.367.95.3.1575.1610 بهمنظور بررسی اثر شوری آب آبیاری بر عملکرد کمّی و کیفی اسانس رازیانه (Foeniculum vulgare Mill.)، آزمایشی بهصورت کرتهای یکبار خرد شده در قالب طرح بلوک کامل تصادفی در سه تکرار در شرایط زراعی انجام شد. تیمارهای آزمایشی چهار ژنوتیپ رازیانه شامل دو رقم P11-820065 آلمانی و 11486 اروپایی و دو ژنوتیپ بومی همدان و لرستان بودند. تیمارهای شوری آب آبیاری نیز شامل سه سطح 2 (شاهد)، 5 و 8 دسیزیمنس بر متر بود. برای استخراج اسانس از دستگاه کلونجر استفاده شد. نتایج نشان داد که شوری بر کلیه صفات به استثناء آلفا-پینن، میرسن و درصد اسانس معنیدار بود. ژنوتیپها نیز از نظر آنتول، آلفا-فلاندرن، گاما-ترپینن، درصد و عملکرد اسانس تفاوت معنیداری نشان ندادند. برهمکنش ژنوتیپ در شوری بر کلیه صفات اثر معنیداری داشت. ژنوتیپ P11-820065 بیشترین درصد اسانس (3.90%)، عملکرد اسانس (91.41 کیلوگرم در هکتار) و عملکرد خشک بذر (2359.7 کیلوگرم در هکتار) را در سطح شوری شاهد دارا بود، ولی با افزایش سطح شوری روند کاهش عملکرد بذر و اسانس در ژنوتیپهای غیربومی با شیب تندتری نسبت به ژنوتیپهای بومی بود. میزان آنتول بهعنوان مهمترین ترکیب رازیانه نیز تا شوری 5 دسیزیمنس بر متر افزایش و بعد کاهش نشان داد که روند تغییرات آن عکس میزان اسانس بود. براساس نتایج این تحقیق، در شرایط شوری آب آبیاری ژنوتیپهای بومی به علت تحمل بیشترشان نسبت به استرس شوری، از بازده اقتصادی بالاتری برخوردار بودند. شوری آب بر نوع مواد تشکیلدهنده اسانس بیتأثیر بود و تنها مقادیر این ترکیبها تحت تأثیر آن قرار گرفت.
