تأثیر کاربرد باکتری‌های ریزوسفری افزاینده رشد و قارچ میکوریز آربسکولار بر جذب عناصر NPK و عملکرد کمّی در گیاه دارویی آویشن دنایی (Thymus daenensis Celak)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، بخش تحقیقات جنگل و مرتع، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان سمنان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، سمنان

2 دانشیار، بخش تحقیقات گیاهان دارویی، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران

3 دانشیار، بخش تحقیقات جنگل، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران

4 استادیار، گروه باغبانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران

چکیده

برای ارزیابی برهم‌کنش قارچ‌های میکوریز آربسکولار و باکتری‌های ریزوسفری افزاینده رشد گیاه، بر جذب شماری از عناصر غذایی و عملکرد خشک آویشن دنایی (Thymus daenensis Celak)، آزمایشی به صورت فاکتوریل 3×2 با پایه بلوکهای کامل تصادفی با 6 تیمار و 3 تکرار در سال زراعی 91-1390 در مزرعه مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان سمنان ( در منطقه شهمیرزاد) اجرا شد. تیمارهای بررسی شده شامل عامل قارچ میکوریز در دو سطح: 1- عدم تلقیح با قارچ میکوریز آربسکولار (NM) و 2- تلقیح با قارچ میکوریز آربسکولار گونه Glomus moseae (GM) و عامل باکتری افزاینده رشد در سه سطح شامل: 1- عدم تلقیح با باکتری (NB)، 2- تلقیح با باکتری Bacillus subtilis (BS) و 3- تلقیح با باکتری Pseudomonas fluorescens (PF) بودند. بر پایه نتایج بدست آمده، اندازه پتاسیم برگی و درصد کلونیزاسیون ریشه با کاربرد قارچ G. moseae در مقایسه با گیاهان شاهد افزایش چشمگیری نشان داد. افزایش معنی‌دار غلظت فسفر برگ نیز در تیمار با باکتری B. subtilis دیده شد. کاربرد همزمان قارچ میکوریز G. moseae و باکتری P. fluorescens اثرات آنتاگونیستی مشهودی را نشان داد و سبب کاهش جذب عناصر نسبت به تیمارهای دیگر گردید و در پی آن کاهش معنی‌دار عملکرد خشک آویشن دنایی دیده شد. اثربخش‌ترین تیمار وابسته به کاربرد همزمان G. moseae و B. subtilis بود که سبب افزایش چشمگیر در میزان جذب عناصر NPK و عملکرد خشک گیاه نسبت به کاربرد هر کدام از دو میکروارگانیسم به تنهایی و همچنین گیاهان شاهد گردید. در مجموع نتایج این مطالعه نشان داد که همیاری اثربخش قارچ میکوریز G. moseae و باکتری B.subtilis نقش سودمندی در تولید ارگانیک و پایدار گیاه آویشن دنایی دارد.

کلیدواژه‌ها


- اصلانی، ز.، حسنی، ع.، رسولی صدقیانی، م.ح.، سفیدکن، ف. و برین، م.، 1391. تأثیر دو گونه قارچ آربوسکولار مایکوریزا بر رشد، مقادیر کلروفیل و جذب فسفر در گیاه ریحان (Ocimum basilicum L.) تحت شرایط تنش خشکی. تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران، 27(3): 486-471.

- امامی، ع.، 1375. روشهای تجزیه گیاه. جلد اول، نشر آموزش کشاورزی، کرج، 128 صفحه.

- بهبود، م.، گلچین، ا. و بشارتی، ح.، 1391. تأثیر فسفر و باکتری‌های محرک رشد (PGPR) سودوموناس فلورسنس بر عملکرد و کیفیت گیاه سیب‌زمینی (Solana tuberosum L.) رقم آگریا. نشریه آب و خاک (علوم و صنایع کشاورزی)، 26(2): 271-260.

- جلالی، ل.، 1383. تأثیر هیدرومورفولوژی شهمیرزاد بر مورفولوژی شهری. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، 150 صفحه.

- Abdul-Jaleel, C., Manivannan, B., Sankar, A., Kishorekumar, R., Gopi, R., Omasundaram and Panneerselvam, R. 2007. Pseudomonas fluorescens enhances biomass yield and ajmalicine production in Catharanthus roseus under water deficit stress. Colloids and Surfaces B: Biointerfaces, 60: 7-11.

- Adesemoye, A., Torbert, H. and Kloepper, J., 2009. Plant growth- promoting rhizobacteria Allow reduced application rates of chemical fertilizersMicrobial Ecology., 58: 921-929.

- Artursson ,V., Finlay, R. and Jansson, J., 2006. Interactions between arbuscular mycorrhizal fungi and bacteria and their potential for stimulating plant growth. Environmental Microbiology, 8: 1-10.

- Arun, K., 2002. A Handbook of Organic Farming. Agrobios, India, 180p.

- Aseri, G., Jain, N., Panwar, J., Rao, A. and Meghwal, P., 2008. Biofertilizers improve plant growth, fruit yield, nutrition, metabolism and rhizosphere enzyme activities of pomegranate (Punica granatum L.) in Indian Thar Desert. Scientia Horticulturae, 117: 130-135.

- Banerjee, M., Yesmin, L. and Vessey, J., 2006. Plant growth promoting rhizobacteria as biofertilizers and biopesticides. In: Rai MK (ed) Handbook of microbial biofertilizers. Haworth Press, New York, 250p.

- Bashan,Y., 1986. Significance of tining and level of inoculation with rhizosphere bacteria on wheat plants. Soil Biology and Biochemistry, 18: 297-301.

- Bethlenfalvay, G., Brown, M., Ames, R. and Thomas, R., 1988. Effects of drought on host and endophyte development in mycorrhizal soybeans in relation to water use and phosphate uptake. Physiol Plant, 72: 565-571.

- Clark, R.B. and Zeto, S.K., 2000. Mineral acquisition by arbuscular mycorrhizal plants. Journal of Plant Nutrition, 23: 867-902.

- DeClerck, S., Devos, B., Delvaux, B. and Plenchette, C., 1994. Growth response of micropropagated banana plants to VAM inoculation. Fruits, 49: 103-109.

- Eason, W.R., Scullion, J. and Scott, E.P., 1999. Soil parameters and plant responses associated with arbuscular mycorrhizas from contrasting grassland management regimes. Agriculture, Ecosystems and Environment., 73: 245-255.

- Ebel, R.C., Welbaum, G.E., Gunatilake, M., Nelson, T. and Auge, R.M., 1996. Arbuscular mycorrhizal symbiosis and nonhydraulic signailing of soil drying in Vigna unguiculate (L.) Walp. Mycorrhiza, 6: 119-127.

- Faber, B.A., Zasoske, R.J., Munns, D.N. and Shackel, K., 1991. A method for measuring hyphal nutrition and water uptake in mycorrhizal plants. Canadian Journal of Botany, 69: 87-94.

- Floresa, A.C., Lunab, A. and Portugalb, V.O., 2010. Yield and Quality Enhancement of Marigold Flowers by Inoculation with Bacillus subtilis and Glomus fasciculatum. Journal of Sustainable Agriculture, 31(1): 21-31.

- Giri, B., Kapoor, R. and Mukerji, K.G., 2007. Improved tolerance of Acacia nilotica to salt Stress by arbuscular mycorrhiza Glomus fasciculatum may be partly related to elevated K/Na ratios in root and shoot tissues Microbial Ecology, 54: 753-760.

- Glick, B.R., Todorovic, B., Czarny, J., Cheng, Z., Duan, J. and McConkey, B., 2007. Promotion of plant growth by bacterial ACC deaminase. Critical Reviews in Plant Sciences, 26: 227-242.

- Green, H., Larsen, J., Olsson, P.A., Jensen, D.F. and Jakobsen, I., 1999. Suppression of the biocontrol agent Trichoderma harzianum by mycelium of the arbuscular mycorrhizal fungus Glomus intraradices in root-free soil. Applied and Environmental Microbiology, 65: 1428-1434.

- Harley, J.L. and Smith, S.E., 1983. Mycorrhizal symbiosis. London: Academic Press, 403p.

- Kapoor, R., Chaudhary, V. and Bhatnagar, A., 2007. Effect of the arbuscular mycorrhiza and phosphorus application on artemisinin concentration in Artemisia annua L. Mycorrhiza, 17: 581-587.

- Kapoor, R., Giri, B. and Mukerji, K.G., 2002. Glomus macrocarpum: a potential bioinoculant to improve essential oil quality and concentration in Dill (Anethum graveolens L.) and Carum (Trachyspermum Ammi (L.) Sprague). World Journal of Microbiology and Biotechnology, 18(5), 459-463.

- Kapoor, R., Giri, B., Krishna, G. and Mukerji, I., 2004. Improved growth and essential oil yield and quality in Foeniculum vulgare mill. on mycorrhizal inoculation supplemented with P-fertilizer. Bioresource technology, 93: 307-311.

- Kim, K.Y., Jordan, D. and McDonald ,G.A., 1998. Effect of phosphate solubilizing bacteria and vesicular-arbuscular mycorrhizae on tomato growth and soil microbial activity. Biology and Fertility of Soils, 26: 79-87.

- Kohler, J., Caravaca, F., Carrasco, L. and Roldan, A., 2006. Contribution of Pseudomonas mendocina and Glomus intraradices to aggregate stabilization and promotion of biological fertility in rhizosphere soil of lettuce plants under field conditions. Soil Use and Management, 22: 298-304.

- Kucey, R.M.N., 1988. Alteration of size of wheat root systems and nitrogen fixation by associative nitrogen-fixing bacteria measured under field conditions. Canadian Journal of Microbiology, 34: 735-739.